Meer informatie - Nieuwe perspectieven op vakdidactiek

Keynote ‘Wat is echt de moeite waard om te onderwijzen? Een derde weg’

door prof.dr.ir. Fred Janssen, hoogleraar Didactiek van de Natuurwetenschappen aan de Universiteit Leiden

Met regelmaat laait de discussie op over de inrichting van toekomstbestendig onderwijs. Moeten specifieke vakinhouden centraal staan of zouden juist vakoverstijgende thema’s en brede vaardigheden, zoals creatief en kritisch denken, de kern van een curriculum moeten zijn. Het onderwijsdebat zit al meer dan een eeuw gevangen in een onproductieve pendelbeweging tussen een leerstof- en een leerlinggerichte benadering. Fred Janssen presenteert in zijn bijdrage een derde weg om deze tijd- en energievretende pendelbeweging te beëindigen. Hij beargumenteert en demonstreert waarom perspectieven het fundament van een curriculum zouden moeten vormen. Perspectieven zijn krachtige manieren kijken, denken en werken. Ze vormen onmisbaar gereedschap om grip te krijgen op complexe situaties, om verder te leren en om specifieke kennis betekenis te geven en samenhangend te organiseren. In het gratis te downloaden boek 'Wat is echt de moeite waard om te onderwijzen' (google op de titel) wordt deze perspectiefbenadering theoretisch onderbouwd en hebben 36 vakdidactici van een aantal instellingen perspectieven voor hun schoolvakken praktisch uitgewerkt.

Beschrijvingen parallelle workshops

1. Zeg het maar. Over hoe je ruimte kunt creëren binnen het vak Nederlands voor interactie waarin leerlingen zich kunnen uitspreken

Goed onderwijs speelt zich af in de doeldomeinen kwalificatie, socialisatie en subjectificatie (Biesta, 2012). Voor het laatste doeldomein is het van belang dat leerlingen zich uitspreken vanuit hun unieke mens-zijn. De vraag is hoe (toekomstige) leraren, leerlingen kunnen stimuleren om zich als subject uit te spreken. In het kader van een promotie-onderzoek hebben studenten van de tweedegraads lerarenopleiding Nederlands van NHL Stenden Hogeschool samengewerkt aan een didactisch ontwerp waarbij ze leerlingen met verschillende didactisch middelen gestimuleerd hebben om zich uit te spreken. De uitvoeringen van het ontwerp zijn gefilmd en worden momenteel geanalyseerd. Tijdens deze presentatie worden de eerste resultaten getoond.

Joke van Balen is lerarenopleider Nederlands bij NHL Stenden Hogeschool en promovenda aan de Rijksuniversiteit Groningen.     

2. Het rooskleurige toekomstperspectief van het moderne vreemdetalenonderwijs

Het toekomstperspectief van het moderne vreemdetalenonderwijs (MVT) is rooskleurig: een curriculum met aandacht voor taalspecifieke, relevante inhoud, taalbewustzijn en burgerschap. Vergeleken met het huidige MVT-curriculum moeten daarvoor nog wel een flink aantal stappen worden gezet. Met het literatuurcurriculum heeft Jasmijn Bloemert een start gemaakt. Voor haar promotieonderzoek heeft ze gedurende twee jaar alle literatuurlessen van acht docenten Engels geobserveerd en gefilmd, waarbij docenten als interventie scholing kregen in het verrijken van hun eigen literatuurcurriculum aan de hand van de Meervoudige Benadering MVT literatuuronderwijs. Hoe verschilden de lessen van jaar 1 en jaar 2 van elkaar? Welke verklaringen kunnen we daarvoor geven? Wat zijn mogelijke implicaties voor docenten, schoolopleiders en lerarenopleiders?

Jasmijn Bloemert is vakdidacticus Engels bij de lerarenopleiding van de Rijksuniversiteit Groningen. In haar onderzoek richt ze zich op het ontwikkelen van een taalspecifiek inhoudsrijk MVT curriculum. 

3. Nieuwe/oude* perspectieven op probleem oplossen in de wiskundeles

* doorhalen wat niet van toepassing is

In literatuur over wiskundeonderwijs is al decennialang aandacht voor het belang van probleemoplossingsvaardigheden. Uit onderwijsrapporten en gesprekken met wiskundedocenten blijkt dat hier in Nederland vaak niet systematisch aandacht aan wordt besteed. Op basis van ervaringen in Japan, maar ook in Nederland lijkt een werkwijze genaamd Wiskunde onderwijzen door probleem oplossen  goed bruikbaar.  In deze workshop wil ik enkele voorbeelden uit Japan en Nederland met elkaar delen, en ook het gesprek voeren over de vraag of deze aanpak in Nederland meer in wiskundelessen gebruikt zou kunnen worden.

Gerrit Roorda is vakdidacticus wiskunde bij de Rijksuniversiteit Groningen en NHL Stenden Hogeschool.

4. Contextualiseren kun je leren

"‘Ik vind het gewoon dom dat je je baan verliest als je trouwt. En vrouwen moeten zeker ook al het huishoudelijk werk doen? Mannen zijn toch ook volwassenen?..." Dit soort opmerkingen horen geschiedenisdocenten regelmatig. Leerlingen kijken namelijk vaak met een hedendaags perspectief naar het verleden. Hoe kunnen we voorkomen dat dit perspectief historische verklaringen in de weg zit? Hiervoor is een didactiek ontwikkeld en getest die leerlingen leert contextualiseren. Hoe kunnen leerlingen leren rekening te houden met verschillen in waarden, normen en kennis tussen mensen? In deze workshop worden de resultaten van dit promotieonderzoek gepresenteerd net als methodologische uitdagingen bij het uitvoeren van een vakdidactisch onderzoek.

Tim Huijgen is universitair docent bij de Rijksuniversiteit Groningen en docent geschiedenis bij het Stadslyceum in Groningen.

5. Vakdidactisch afkijken met Didiclass; gereedschap van en voor de lerarenopleider

Studenten hebben de praktijk nodig om zich gesitueerde vaardigheden zoals vakdidactisch kennis eigen te maken. Uit een steekproef blijkt echter dat onze vakcoaches op scholen nauwelijks de gesitueerde kennis, die ze in de vingers hebben, expliciet bespreken met studenten. Het holistische, realistische karakter van video biedt aanknopingspunten om gesitueerde kennis te verwerven. De inzet van video maakt de vakdidactiek vitaler, maar vraagt meer dan enkel een filmpje laten zien uit de casusbank Didiclass. In deze workshop vertalen we de opbrengst van het proefschrift ‘The Curious Case of Cases’ van Walter Geerts naar nieuwe perspectieven op het vakdidactische gereedschap van de lerarenopleider.

Walter Geerts is lerarenopleider bij NHL Stenden Hogeschool en was als zodanig betrokken bij de ontwikkeling van de casusbank Didiclass. Hij promoveerde bij de Rijksuniversiteit Groningen op de inzet van video bij het opleiden van leraren. Janneke Eising is lerarenopleider bij ITESS, International Teacher Education Secondary Schools, NHL Stenden Hogeschool.

6. Het leerproces in beeld

Leren zichtbaar maken is één van de kernkwaliteiten van een leraar. Hoe anders kan een leraar inspelen op het proces dat een leerling doormaakt? Om deze reden hebben studenten van de lerarenopleiding WiBiNaSk die stage liepen in vmbo en h/v en Marco Mazereeuw geprobeerd om op een doeltreffende maar ook bruikbare manier het leerproces van leerlingen inzichtelijk te krijgen. Spoiler: we zijn een heel eind gekomen! Het leerproces richtte zich niet alleen op het begrijpen maar ook de betekenis en waardering van ervaringen. In de workshop laten we zien hoe studenten het leerproces in beeld kregen en wat zij vonden. Ook gaan we na hoe we het zelf kunnen gebruiken.

Marco Mazereeuw is associate lector bij NHL Stenden Hogeschool. Zijn onderzoek richt zich vooral op leeromgevingen en leer- en begeleidingsprocessen in het beroepsonderwijs.

7. Wendbaar didactisch ICT-gebruik door docenten

In het onderwijs kunnen we niet meer om Informatie- en communicatietechnologie (ICT) heen. In de onderwijspraktijk blijft de didactische ICT-ontwikkeling achter bij de technische mogelijkheden. Vooral de communicatieve mogelijkheden van ICT bieden kansen om bijvoorbeeld de op leren gerichte interactie tussen docent en leerlingen en tussen leerlingen onderling te bevorderen. In deze workshop laten we aan de hand van praktijkvoorbeelden verzameld bij www.doedactiek.nl zien op welke wijze eenvoudige technische mogelijkheden van ICT kunnen worden benut voor het oplossen van ingewikkelde didactische uitdagingen.

Francine Behnen-Bonebakker is lerarenopleider en onderzoeker op het gebied van ICT en didactiek bij NHL Stenden Hogeschool.