Fries en Meertaligheid

Je moedertaal spreken én wereldburger zijn. Gaat dat samen? Jazeker. Terwijl de wereld kleiner wordt, gebruiken mensen steeds meer talen. De Europese Unie streeft ernaar dat alle burgers naast hun moedertaal nog twee talen spreken. Dat lijkt ingewikkeld, maar kinderen kunnen heel goed leren om drie of meer talen soepel te gebruiken. Meertaligheid is niet alleen goed voor de cognitieve ontwikkeling van kinderen, ze zijn ook nog eens flexibeler in hun communicatie.

Het lectoraat Fries & Meertaligheid stimuleert de Friese taal en meertaligheid en draagt daardoor bij aan het welzijn van perifere regio's. Hoe leren we eigenlijk talen? Is het gebruiken van een voertaal in het onderwijs geschikt om taal te leren? Ook ontwikkelt het lectoraat een evaluatie- en toets-systeem voor het Fries, waarmee we het niveau van de woordenschat en grammatica van Friese basisschoolkinderen kunnen meten.

Meertaligheid stimuleren

Op Friese basisscholen wordt naast Nederlands ook Fries en Engels gesproken. Om de meertaligheid ook daarna te stimuleren, ontwikkelt het lectoraat een innovatieproject dat gericht is op de aansluiting van drietalig basisonderwijs naar meertalig voortgezet onderwijs. Het Engels en Fries als voertaal in het basis- en voortgezet onderwijs en in de lerarenopleidingen is één van de aandachtsgebieden.

Een ander project is een integraal leerlingvolgsysteem, waarin scholen de vorderingen zoveel mogelijk parallel voor de drie talen Nederlands, Engels en Fries kunnen vastleggen.

Leerlingvolgsysteem voor talen

Een ander project is een integraal leerlingvolgsysteem, waarin scholen de vorderingen zoveel mogelijk parallel voor de drie talen Nederlands, Engels en Fries kunnen vastleggen. De nadruk bij dit onderzoek ligt op versterking van onderwijsleerprocessen van basis- naar voortgezet onderwijs. Wat heeft dit voor effect op de kwaliteit van onderwijs? Om dit te meten kijken we naar de niveaus van taalbeheersing van de doeltalen in het voortgezet onderwijs.

Digitale toets -en lesomgeving voor het vak Fries

Het doel van dit project is het ontwikkelen van een uitgebreide digitale toets -en lesomgeving met een leerlingvolgsysteem voor het vak Fries op de basis- en middelbare school. Het Evaluaasjesysteem Frysk wordt in opdracht van de provincie Fryslân uitgevoerd door de Afûk, de lectoraten Fries en Meertaligheid in Onderwijs en Opvoeding en Taalgebruik en Leren en Cedin.

Drents en Duits op school en in de lerarenopleiding Vitale educatie

Het lectoraat Fries en Meertaligheid werkt niet alleen vanuit het perspectief van Fries als moedertaal en tweede taal, maar ook vanuit migrantentalen en regionale talen zoals het Drents. De onderzoekende leerkrachten basisonderwijs en de Pabo in Emmen werken aan versterking van zowel het Nedersaksisch/Drents als het Duits in de grensstreek Drenthe-Duitsland.

Meertalig onderwijs wordt in de samenleving steeds belangrijker. Het behoort tot de 21e-eeuwse vaardigheden. Aan de ene kant is de moedertaal de beste start van de persoonlijke ontwikkeling en het leerproces: de sociale en cognitieve ontplooiing. Daarnaast heeft de taalverscheidenheid een cultuurhistorische en taalkundige waarde, die de leerlingen het besef bijbrengt dat eigen regionale talen en grenstalen de moeite waard zijn om te blijven gebruiken. Niet alleen in de informele sfeer van thuis en familie, maar ook in de formele domeinen van de cultuur, de handel en de media.

Aansluiting arbeidsmarkt

Nederduits en Drents lijken op elkaar, vooral natuurlijk in het gebied van de grensstreek. Dit betekent dat als je het Drents en Nederduits beheerst, het gemakkelijker is om ook in het Hoogduits te communiceren. Meertaligheid kan zo bijdragen aan een grotere kans op werk, zowel in Drenthe als over de Duitse grens.

Dit is onder andere waarom de provincie Drenthe samen met NHL Stenden Hogeschool een project is gestart ter bevordering van Drents en Duits in het basisonderwijs in de grensstreek en in de lerarenopleiding. Er doen zes basisscholen in de buurt van Emmen en zes Grundschulen aan de andere kant van de grens aan mee. Samenwerking met het Huus van de Taol (Beilen) heeft geleid tot een vernieuwde website met leermiddelen en muziekmaterialen. Hierbij zetten we ook Myschoolsnetwork in als instrument tot het leren en gebruiken van meerdere talen in een veilige sociale context.

Meertaligheid en Myschoolnetwork Vitale educatie

Een belangrijk doel van het lectoraat Fries en Meertaligheid is dat het Fries op school goed geleerd wordt naast het Nederlands en het Engels. Drietalig basisonderwijs Fries, Engels en Nederlands is daarom een belangrijk onderwerp binnen het lectoraat, net als de aansluiting met het meertalig voortgezet onderwijs en de lerarenopleidingen. De kwaliteit van het meertalig onderwijs wordt ook bepaald door het gebruik van de doeltalen door de leerlingen in het leerproces, mondeling en schriftelijk. 

Een bijzondere uitwerking van het innovatieproject voor de aansluiting drietalig basisonderwijs naar voortgezet onderwijs in Fryslân wordt vormgegeven met ‘My Multilingual Schools Network’. In dit project werken Friese scholen samen met meertalige scholen elders in Europa met behulp van internet. Leerlingen presenteren zichzelf en de eigen leefomgeving en bestuderen samen culturele en maatschappelijke overeenkomsten en verschillen. Zij maken daarbij gebruik van verschillende brontalen en doeltalen. Op die manier leren zij communiceren in meerdere talen op een niveau dat bij hun ontwikkeling past.

Myschoolsnetwork

Het Myschoolsnetwork is een gesloten sociaal platform voor leerlingen van 10 tot 14 jaar. Het bestaat al langer dan het My Multilingual Schools Network en heeft verschillende taaledities: Engels, Nederlands, Fries, Duits, Frans en Spaans. Sinds 2013 worden er elke maand “events” in het Fries opengesteld en één keer per jaar organiseert Myschoolsnetwork een “Big Event Meertaligheid” waarbij de leerlingen uitgenodigd worden hun taaltaak in drie talen uit te voeren: Frysk, English en Nederlands. 

In 2015 hebben 15 scholen meegedaan aan het event “It moaiste wurd yn de eigen taal”. In 2016 hebben 12 scholen meegedaan aan het event “Wetter/Water”. Het thema voor 2017 wordt “Hidden treasures.” De prijsuitreiking heeft steeds plaatsgevonden in de theaterzaal van NHL Stenden, waarbij meer dan tien scholen en meer dan 100 kinderen aanwezig waren. Deze activiteit wordt ondersteund door de Europese Commissie.

Onderwijs aan asielzoekers en vluchtelingenkinderen Vitale educatie

Het lectoraat Fries en Meertaligheid heeft zich de vluchtelingencrisis erg aangetrokken. Onder de onderzoekers en medewerkers bestond al snel het gevoel ‘we moeten iets doen’. Binnen de onderzoeksgroep Vitale Educatie en natuurlijk ook binnen de Pabo’s en de lerarenopleiding Nederlands van NHL Stenden is veel kennis aanwezig, die met behulp van studenten maatschappelijk wordt ingezet. Daarnaast werken we aan verdere professionalisering van de leerkrachten van het basisonderwijs en docenten van de Internationale Schakel Klas (ISK).

Initiatief onderwijs aan vluchtelingenkinderen

In oktober 2015 heeft het lectoraat Fries en Meertaligheid het initiatief genomen om studenten van de Pabo en de lerarenopleidingen taallessen te laten verzorgen aan kinderen van de vluchtelingen in de noodopvang in het WTC in Leeuwarden. Meer dan 50 studenten hebben meegedaan aan de lessen in oktober tot en met december 2015. Dit was niet alleen een succes voor de kinderen die weer wat structuur én plezier in hun leven kregen, maar ook voor de studenten die door het directe contact met vluchtelingen persoonlijk gevormd werden. Vanaf februari 2016 gaan de kinderen naar een gewone basisschool of naar de Internationale Schakel Klas (ISK) van het voortgezet onderwijs.

Professionalisering Taalonderwijs Vluchtelingenkinderen

In het verlengde van dit initiatief is het lectoraat Fries en Meertaligheid samen met het lectoraat Taalgebruik en Leren betrokken bij het landelijke Lectoreninitiatief Professionalisering Taalonderwijs Vluchtelingenkinderen (LPTV). De inzet van dit LPTV is erop gericht om de huidige en toekomstige leerkrachten beter voor te bereiden op het omgaan met nieuwkomers, waarbij multiculturaliteit en meertaligheid centraal staan. Daarbij is de echte moedertaal van de leerlingen, hun eigen cultuur, de bron voor het leren van het Nederlands en Engels en het verwerven van de Europese culturele verscheidenheid. Deze inzet ontwikkelen we verder in samenwerking met de PO-Raad en de Landelijke Organisatie tot Ondersteuning van het Onderwijs aan Nieuwkomers (LOWAN).

 Binnen het LPTV werken we ook samen met de Pabo en de onderzoeksgroep Zorg en Welzijn van NHL Stenden en Vrijwilligersorganisatie Wellzo! van de gemeente Leeuwarden.

Met wie werken we samen?

Het lectoraat Fries en Meertaligheid voert de actie- en onderzoeksprojecten uit samen met de meertalige scholen. De kenniskringleden doen het onderzoek niet alleen. Ook docenten en studenten betrekken we actief bij ons lectoraat.

Studenten krijgen binnen het lectoraat Fries en Meertaligheid de mogelijkheid kennis te maken met het doen van innovatieve projecten en onderzoeken. Het lectoraat functioneert daarnaast als partner in grotere onderzoeks- en ontwikkelprojecten, nationaal en internationaal. Het lectoraat levert ook een bijdrage aan het onderwijs in de vorm van een minor Meertaligheid en de Master Multilingualism aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Team Kenniskring

Het lectoraat Fries en Meertaligheid doet onderzoek vanuit de kenniskring, waarin onderzoekers, docenten en studenten samenwerken met meertalige scholen uit de regio. Het lectoraat staat onder leiding van lector Alex Riemersma.

Bij het lectoraat zijn meerdere onderzoekers betrokken, die zich ieder specialiseren en verdiepen middels praktijkgericht onderzoek. Onze onderzoekers zoeken daarbij actief de samenwerking met het werkveld: basisscholen in Friesland. Ook eigen NHL Stenden-studenten zijn nauw betrokken bij het onderzoek. Op die manier koppelen we onderwijs, onderzoek en werkveld.

Contact

NHL Stenden Hogeschool
Onderzoeksgroep Vitale Educatie

Help mee met ons onderzoek

Fries en meertaligheid in onderwijs en opvoeding is verbonden aan de onderzoeksgroep Vitale Educatie/Leren in Context van NHL Stenden Hogeschool. Ben je geïnteresseerd in meertaligheid in het onderwijs en de opvoeding en studeer je aan NHL Stenden? Als student kun je zelf met ideeën voor onderzoek en innovatieve projecten komen. Ook studenten van andere instituten en studierichtingen zijn welkom.