Duurzame schoolontwikkeling

Innovaties op scholen beklijven vaak niet. Ook wordt niet gekeken of de innovaties werkelijk iets bijdragen aan het leerproces van leerlingen. Er is sprake van een ‘Plan-Do-Forget’-cyclus. Scholen hebben steeds meer vrijheid in hun beleid om dit leerproces vorm te geven. Ze zijn verantwoordelijk voor de eigen kwaliteit en moeten dus verantwoorde keuzes maken. Hoe kunnen we het onderwijs duurzaam ontwikkelen? Dat is de centrale vraag waar het lectoraat Duurzame schoolontwikkeling antwoord op wil geven.

Duurzame schoolontwikkeling is een systematische strategie om leerling-resultaten te verbeteren door de ontwikkeling van de professionaliteit van de (nieuwe) leerkrachten, schoolleiding en schoolorganisatie. Ook de ontwikkeling van het vermogen van de school om veranderingen te hanteren en te versterken is essentieel.

‘Plan-Do-Check-Learn’-cyclus

De opdracht die het lectoraat Duurzame schoolontwikkeling zich stelt, is scholen in staat te stellen om een lerende, experimenterende en onderzoekende organisatie te worden. Het versterken van het innoverend en onderzoekend vermogen van scholen is daarbij een kernthema.

Het lecoraat voert samen met docenten praktijkonderzoek uit naar de innovaties die in de scholen zelf zijn ontwikkeld. Hierbij worden op systematische en planmatige wijze het proces en de effecten gevolgd. Het lectoraat Duurzame Schoolontwikkeling levert op deze wijze een belangrijke bijdrage aan de duurzame en integrale onderwijskundige ontwikkeling én organisatieontwikkeling van scholen; naar een ‘Plan-Do-Check-Learn’-cyclus.

Living Labs als innovatiestrategie

Om te komen tot een duurzame innovatiestrategie maken we gebruik van het innovatie-concept Living Lab. Dit concept is gebaseerd op een integratie van het innovatieproces - dat de gebruikers zelf vormgeven - en praktijkonderzoek. Er is sprake van zogenaamde ‘natuurlijke experimenten’ die plaatsvinden in de ‘echte’ wereld van de onderwijsinstellingen. Door het expliciet en planmatig opnemen van de onderzoeksfase in deze innovaties, creëren we de voorwaarden waardoor het mogelijk is om de Plan-Do-Check-Learn’-cyclus te volgen en daardoor te komen tot lerende organisaties.

Ruimte voor dialoog Vitale educatie

Hoe zet je als kunstorganisatie social media in om betekenisvolle interactie met je publiek tot stand te brengen? In het RAAK-onderzoeksproject Ruimte voor dialoog, onderdeel van de onderzoeksgroep Vitale Educatie, worden methoden en strategieën ontwikkeld voor de interactieve inzet van social media rond kunstactiviteiten.

Kunstorganisaties zijn zich steeds bewuster van hun maatschappelijke functie en zoeken naar nieuwe manieren om de relatie met hun publiek vorm te geven. Sociale media kunnen juist door hun interactieve karakter een belangrijke rol spelen in het tot stand brengen van betekenisvolle interactie. Digitale media brengen namelijk nieuwe communicatiepraktijken met zich mee, waarin sprake is van een gelijkwaardige en actieve dialoog met en tussen participanten. Dit in tegenstelling tot de gebruikelijke manier van werken, die vooral gericht is op eenzijdige informatieverschaffing. Door het stimuleren van actieve interactie, op basis van het uitwisselen van ervaringen, gedachten en inzichten, kunnen kunstorganisaties vorm geven aan hun maatschappelijke functie: het samen delen en bevragen van de manier waarop we vorm geven aan ons (samen)leven. 

Impact van strategieën

Samen met de belangrijkste Friese kunst- en kunsteducatieve organisaties - onder andere Tryater, het Fries Museum en Keunstwurk - ontwikkelen onderzoekers doelgerichte strategieën om betekenisvolle interactie rond kunstactiviteiten tot stand brengen. Ook de impact van de ingezette strategieën wordt inzichtelijk gemaakt en geanalyseerd. Daarbij is er zowel aandacht voor inhoud en vorm van de communicatie als voor de digitale netwerken - de communities - die ontstaan. Ruimte voor dialoog levert uiteindelijk een set van methoden en strategieën op, die kunstprofessionals kunnen gebruiken om artistieke interactie tot stand te brengen of te stimuleren.

Studenten

Naast professionele onderzoekers werken ook studenten mee aan Ruimte voor dialoog. Veelal gebeurt dit in de vorm van deelonderzoeken die gekoppeld zijn aan minoren, p-taken of afstudeeropdrachten. Zo onderzoeken studenten bijvoorbeeld op welke manier de communicatiestrategie storytelling ingezet kan worden om de interactie tussen talentvolle jonge Friese muzikanten en professionele muzikanten tot stand te brengen ter voorbereiding op een live-optreden op het Freeze Festival in Leeuwarden.

Innovaties in het voortgezet onderwijs Vitale educatie

In het onderzoek Innovaties in het voortgezet onderwijs van het lectoraat Duurzame Schoolontwikkeling functioneren innovatieve vo-scholen in Noord-Nederland als Living Labs. Binnen elke school staan hun eigen innovaties centraal in het onderzoek.

Scholen maken op basis van hun eigen onderwijsvisie en context (condities) een keuze op welke wijze ze hun onderwijsleeromgevingen willen inrichten. Het adagium ‘There is no one best way to organize education’ is daarbij leidend. Scholen hebben dus de mogelijkheid om te variëren in de wijze waarop ze hun eigen onderwijs vormgeven en welke veranderingen of innovaties ze daarvoor willen invoeren.

Voor alle scholen is het van belang dat deze eigen innovaties met onderzoek worden gevolgd. Dat dit onderzoek wordt uitgevoerd door docenten zelf is een belangrijke meerwaarde; het draagt bij tot lerende, onderzoekende professionals en een lerende school.

Burgemeester Harmsmaschool

Op de Burgemeester Harmsmaschool in Gorredijk volgt de onderzoeksgroep het proces van lesplein ontwikkeling op de voet. De mogelijke effecten op het leren en welzijn van leerlingen van de invoering van een lesplein voor drie AVO-vakken in de onderbouw wordt empirisch en gedurende meerdere jaren onderzocht. Daarnaast begeleiden de docenten uit de onderzoeksgroep diverse ontwikkelteams bij het ontwerpen en onderzoeken van diverse onderwijsinnovaties.

Harens Lyceum

Op het Harens Lyceum (voormalig Zernike College) in Haren heeft de onderzoekgroep onder meer de competentieontwikkeling van docenten in de bovenbouw van de Montessori-afdeling in kaart gebracht. De resultaten van het onderzoek worden gebruikt voor de ontwikkeling van een professionaliseringsprogramma voor Montessori-docenten. Daarnaast voeren we onderzoeken uit naar zogenaamde rendementsvraagstukken.

Drachtster Lyceum

Op het Drachtster Lyceum in Drachten (onderdeel van Singelland) en De Groene Driehoek in Hoogeveen (onderdeel van RSG Wolfsbos) zijn onderzoeksgroepen actief die enerzijds onderwijskundige innovaties op schoolniveau onderzoeken op hun doelmatigheid en anderzijds ontwikkelgroepen van docenten begeleiden bij het ontwikkelen van hun eigen vernieuwingen.

Landelijke onderzoeken

Ook is het lectoraat Duurzame Schoolontwikkeling betrokken bij enkele landelijke onderzoeken. Zo voert het lectoraat (gesubsidieerd door NRO)  samen met de Fontys Hogeschool onderzoek uit naar de wijze waarop docenten (wetenschappelijke) kennis gebruiken om hun lespraktijk te verbeteren. In samenwerking met het lectoraat Serious Gaming van NHL Stenden Hogeschool wordt een door Raak-Sia gesubsidieerd ontwikkel- en onderzoeksproject uitgevoerd naar de mogelijkheden die de gaming technologie aan docenten biedt bij het adequaat begeleiden van hoogbegaafde leerlingen in het basisonderwijs: De meester de Baas.

Met wie werken we samen?

Het lectoraat Duurzame Schoolontwikkeling is een professionele leergemeenschap die als katalysator werkt op het gebied van kennisontwikkeling en kennisuitwisseling tussen scholen, de lerarenopleidingen en de onderwijsbegeleiders en -adviseurs.

Ook wil het lectoraat een inspirerend kennisnetwerk zijn voor innovatieve scholen in de noordelijke regio. Dit netwerk van professionele leergemeenschappen van docenten bestaat naast scholen uit onderwijsadviseurs van het Educatief Centrum Noord en Oost (ECNO), medewerkers van de lerarenopleidingen en de masteropleidingen van het Instituut Educatie en Communicatie van NHL Stenden.

Aan het lectoraat zijn meerdere innovatieve voortgezet onderwijsscholen in Noord-Nederland verbonden. Deze scholen functioneren als Living Labs. Binnen elke school staan hun eigen innovaties centraal in het onderzoek. Dat zijn:

  • Burgemeester Harmsmaschool
  • Harens Lyceum
  • Drachtster Lyceum

Team Kenniskring

In de kenniskring binnen het lectoraat Duurzame Schoolontwikkeling zijn ervaren onderzoekers en onderwijsconsultants opgenomen die werkzaam zijn bij het Educatief Centrum Noord en Oost (ECNO), de lerarenopleiding van NHL Stenden Hogeschool en de masteropleidingen.

De kenniskring staat ook open voor ambitieuze leerkrachten die zich verder willen bekwamen in onderzoek en schoolontwikkeling. Het lectoraat staat onder leiding van lector Hennie Brandsma. Hij is expertdocent bij de schoolleidersopleiding ECNO/NHL Stenden Professionals.

Contact

NHL Stenden Hogeschool
Onderzoeksgroep Vitale Educatie/Leren in Context

De Meester de Baas Smart

Kan een serious game leerkrachten in het basisonderwijs helpen bij het ontwikkelen van een positieve houding op het gebied van hoogbegaafdheid? Dat is een van de centrale vragen in het onderzoeksproject ‘Hoogbegaafdheid, De meester de Baas’ van de lectoraten Serious Gaming en Duurzame Schoolontwikkeling.

Waar er al veel aandacht is voor het gedrag, de gevoelens en de behoeften van de hoogbegaafde leerling, wordt het nu tijd om ook te kijken naar de implicaties voor de leerkracht. Want hoe ben je een goede leerkracht voor een hoogbegaafde leerling? Wat vraagt dat aan houding, kennis en vaardigheden?

Hoewel de aandacht voor het thema hoogbegaafdheid de laatste jaren flink is toegenomen, bestaan er binnen het onderwijs nog steeds veel vooroordelen. Hoogbegaafdheid is geen luxeprobleem en deze kinderen redden zich binnen het regulier onderwijs niet zonder goede begeleiding. Niet iedere hoogbegaafde leerling haalt namelijk de hoogste cijfers van de klas, weet zich goed aan te passen en staat te popelen om andere kinderen te helpen. Uit verveling en demotivatie presteren sommige hoogbegaafde kinderen veel lager dan ze kunnen, waardoor ze een leerkracht niet opvallen.

Samenwerking in werkveld

Internationaal onderzoek suggereert dat serious gaming succesvol kan worden ingezet in een educatieve, sociale setting. Het lectoraat Serious Gaming wil op basis van een game een situatie creëren waarin de leerkracht inzicht en kennis verwerft over hoogbegaafdheid. Het lectoraat Duurzame Schoolontwikkeling kijkt naar de optimale manier om leerkrachten tot leren en gedragsverandering aan te zetten, met de game als input.

Binnen het onderzoeksproject ‘Hoogbegaafdheid, De meester de Baas’ wordt samengewerkt met zeven basisscholen in Friesland en Groningen, de Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit Twente, softwarebedrijf Wildsea, onderwijsdienstverlener Cedin en oudervereniging Pharos.