Wendbaar Vakmanschap

Voor een blijvende groei op het gebied van economie en welzijn is niet alleen innovatie nodig, maar ook wendbaarheid. Bedrijven, organisaties, maar ook individuen moeten snel kunnen inspelen op de snelle veranderingen in de markt. Door de grenzen van het eigen vakgebied op te zoeken blijf je leren.

Zeker ook in het noorden is innovatie en wendbaarheid van belang, omdat de benutting van potentieel op de werkvloer lang niet altijd vanzelfsprekend is. Hoe kan wendbaar vakmanschap de veerkracht en vitaliteit van de noordelijke regio versterken? Het lectoraat Wendbaar Vakmanschap verzamelt en ontwikkelt kennis over leren, veranderen en innoveren.

Leren, veranderen en innoveren

Door ontwerp- en praktijkgericht onderzoek draagt het lectoraat concreet bij aan de professionaliteit van beroepsbeoefenaren. Ook neemt het lectoraat initiatieven om de kennis over de dynamiek van leren, veranderen en innoveren te vergroten.  Beroepsopleidingen en lerarenopleidingen hebben direct baat bij een didactiek die uitgaat van wendbaar vakmanschap. Daarom onderzoekt en ontwikkelt het lectoraat  de toepassing van nieuwe leervormen die zijn gebaseerd op netwerkleren, blended learning en open educatie.

Onderzoeken

In uiteenlopende bedrijven en instellingen doen we onderzoek naar professionaliseringsaanpakken gericht op veranderen en innoveren. Speerpunten zijn praktijkgestuurd leren, werkplek-leren, netwerkleerstrategieën en hybride leeromgevingen.

Narratief onderzoek

Wat was de opdracht?

In het kader van een breder onderzoeksprogramma naar de Legacy van Leeuwarden Culturele Hoofdstad is door ons gekeken naar vernieuwende vormen van onderwijs en vooral hoe daar onderzoek naar kan worden gedaan.

Een programmalijn uitzetten die voor onze regio belangrijk is en economisch en maatschappelijk relevant. We zoeken de verbinding met de noordelijke regio – onderwijs en het werkveld. We willen toekomstbestendig blijven nu automatisering en robotisering het werk en de huidige beroepen sterk beïnvloeden.

Wat ervaren we als leren? Een narratieve onderzoeksmethode draagt bij aan het expliciteren van de waardecreatie voor de student. Er kunnen patronen mee in beeld worden gebracht die bijdragen aan het ontwikkelen van uitlopende onderwijsvormen en het Leven Lang Leren.

Onderzoek context

Narratief onderzoek is verhalen ophalen door middel van interviews. Waarom is dat zo belangrijk? Via interviews kun je gemakkelijker de essentie oppakken.

Doelgroep: Bachelor studenten die onderzoek doen in de afstudeerfase en docenten die hen begeleiden.

In samenwerking met Dr. Floor Basten is een aantal producten gerealiseerd:

  1. Manual ‘Legacy en Narratief Onderzoek’:
  2. De video: https://nhl.presentations2go.eu/P2G/Player/Player.aspx?id=eFV9yl
  3. De lezing/college van Floor Basten over narratieve interviewtechnieken: het analyseproces in stappen: https://nhl.presentations2go.eu/P2G/Player/Player.aspx?id=bbnl1b
  4. Handleiding analyse van narratieve data
  5. Voorbeeld database narratief onderzoek

Floor Basten, scenario en voice-over
Charlotte Halmingh, regie en productie
Michella Jansen, interviewer
Anne Rohn, geïnterviewde.
Tjitske Idsinga, procesbegeleider
Martin Klut, cameraman

Raak Pro Ruimte voor Wendbaar Vakmanschap Vital Regions

Ruimte voor wendbaar vakmanschap: een onderzoek naar leeractiviteiten en begeleidingsstrategieën in hybride leeromgevingen

Het doel van dit project is om methodieken te ontwikkelen voor het op maat begeleiden van mbo-studenten in hybride leeromgevingen. Het is een onderzoeksproject over het leren en begeleiden in hybride leer- en werkomgevingen.

Op maat begeleiden in hybride leeromgevingen

Het doel van dit project is om methodieken te ontwikkelen voor het op maat begeleiden van mbo-studenten in hybride leeromgevingen. Het beroepsonderwijs maakt steeds vaker gebruik van hybride leeromgevingen waarin leren en werken met elkaar verweven zijn. De populariteit komt onder andere omdat dergelijke omgevingen kunnen bijdragen aan het opleiden van studenten tot wendbare vakmensen. Op dit moment merken mbo-docenten, werkplekbegeleiders, coaches en andere begeleiders dat de begeleiding van studenten in hybride leeromgevingen niet altijd soepel verloopt. Ze vragen zich af wat studenten leren en hoe dat proces begeleid kan worden. Het onderzoeksproject creëert kennis over leren en begeleiden in hybride leeromgevingen en zet dat om in methodieken voor de verschillende begeleiders. De methodieken kunnen hen helpen overwogen keuzes te maken. In een vier jaar durend project gaan onderzoekers, docent-onderzoekers en studenten kennis over leeractiviteiten en begeleiding in bestaande hybride leeromgevingen ophalen en verder ontwikkelen en testen. Om deze kennis landelijk beschikbaar te maken, organiseert het consortium kenniswerkplaatsen en bouwt het aan een landelijk netwerk over leren en begeleiden in hybride leeromgevingen.

Twee deelprojecten

Het onderzoek vindt plaats middels twee deelprojecten, uitgevoerd door hoofdonderzoekers en docent-onderzoekers van de hogescholen, docent-onderzoekers van de ROC’s en master- en bachelor studenten van de hbo-opleidingen. In deelproject 1 wordt de nu nog impliciete praktijkkennis over leren en begeleiden in hybride leeromgevingen geëxpliciteerd en gespiegeld aan state-of-the-art-kennis hierover. Deze ontwikkeling van praktijkkennis voor de methodieken vindt plaats via zes dieptecasestudies. De casestudies leveren kennis op over de gewenste leeractiviteiten en bijbehorende begeleiding en rolverdeling. Via observaties, interviews met verschillende technieken en documentanalyses worden op elkaar afgestemde leeractiviteiten en begeleiding in al langer draaiende hybride leeromgevingen achterhaald. In deelproject 2 worden de praktijkkennis en state-of-the-art-kennis middels een ontwerponderzoek omgezet in methodieken. Methodieken bedoeld voor begeleiders om hun mbo-studenten beter te ondersteunen in het ontwikkelen van de behendigheid om te leren tijdens werk. Dit ontwerponderzoek vindt plaats in samenwerking met startende en ervaren hybride leeromgevingen. Uiteindelijk levert het onderzoek voor begeleiders begrijpbare, bruikbare en doelmatige methodieken.

Consortium

  • Lectoraat Beroepsonderwijs, Kenniscentrum Leren & Innoveren, Hogeschool Utrecht
  • Lectoraat Wendbaar Vakmanschap, NHL Stenden Hogeschool
  • Open Universiteit (Welten Instituut)
  • ROC Midden Nederland
  • Deltion College
  • ROC Albeda College
  • ROC Friesland College
  • Alliade
  • Rechtbank Midden-Nederland
  • Rotterdams ondernemersbelang

Betrokken experts

  • Dr. Anne Khaled (Projectleider en hoofdonderzoeker, Lectoraat Beroepsonderwijs, HU)
  • Dr. Machiel Bouwmans (Hoofdonderzoek, Lectoraat Beroepsonderwijs, HU)
  • Dr. Marco Mazereeuw (Hoofdonderzoeker, Lectoraat Wendbaar vakmanschap, NHL Stenden Hogeschool)
  • Prof. dr. Elly de Bruijn (Voorzitter stuurgroep, deelnemer klankbordgroep, Lectoraat Beroepsonderwijs, HU)
  • Dr. Marc Coenders (Lid stuurgroep, voorzitter Klankbordgroep, Lectoraat Wendbaar vakmanschap, NHL Stenden Hogeschool)
  • Erica Aalsma (expert/adviseur, De Leermeesters)
  • Meer informatie

Meer weten over het project Raak-Pro Ruimte? Neem contact op met Marco Mazereeuw via m.mazereeuw@nhl.nl. Voor meer informatie check de projectwebsite: husite.nl/ruimtevoorwendbaarvakmanschap/

NRO-werkplaatsen Smart Industries

Binnen het project NRO-werkplaatsen richten we een onderzoekswerkplaats in voor de School of Education, een samenwerkingsverband van scholen binnen het voortgezet onderwijs en de Lerarenopleidingen van Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en NHL Stenden Hogeschool. Het doel van de onderwijswerkplaats is om docenten in de participerende scholen te professionaliseren door samen met onderzoekers, van NHL Stenden Hogeschool en de RUG, onderzoek te doen naar de onderwijspraktijk op basis van eigen ontwikkelvragen.

Lespraktijk, leerproces, vakinhoud en vakdidactiek

Onderzoek naar de effectiviteit van docentprofessionalisering laat zien dat docentprofessionalisering het meest effectief is wanneer de professionalisering zich richt op de problemen in de eigen lespraktijk van de docent, op het leerproces van leerlingen, en op de vakinhoud en vakdidactiek. En het feit dat daarbij docenten samen lesmateriaal ontwerpen en uitvoeren. Met name samenwerkend leren blijkt belangrijk in de professionele ontwikkeling van docenten om te kunnen blijven voldoen aan de eisen die gesteld worden aan het onderwijs. Bovendien blijkt dat docenten graag willen leren door te experimenteren in de klas, door samen te werken met collega’s en door te reflecteren op de lespraktijk. Tenslotte vergroot een adequate en deskundige begeleiding op proces en inhoud de effectiviteit de professionaliseringsactiviteit.

Effect van de inrichting en vormgeving van de werkplaats

De centrale onderzoeksvraag van de werkplaats is dan ook de vraag naar het effect van de inrichting en vormgeving van de werkplaats op de professionalisering van docenten: welke condities binnen de werkplaats zijn van invloed op de professionalisering van docenten en bevordert de werkplaats een onderzoekende cultuur binnen de scholen? Het onderzoek wordt gezamenlijk uitgevoerd door onderwijskundigen van NHL Stenden/RUG en schoolleiders, opleiders en andere docentbegeleiders. Binnen de hoofdvraag onderscheiden we de volgende onderzoeksvragen:

  • Draagt ontwerpgericht onderzoek bij aan de verbetering van de kwaliteit van het onderwijsontwerp dat docenten ontwikkelen?
  • Draagt ontwerpgericht onderzoek bij aan de verbetering van de kwaliteit van de evaluatie van het onderwijsontwerp door docenten?
  • Draagt ontwerpgericht onderzoek bij aan de professionele ontwikkeling van docenten?
  • Zijn er belemmerende of stimulerende condities binnen de schoolcontext die het professionaliseren van docenten door hen ontwerpgericht onderzoek te laten doen beïnvloeden? In het bijzonder: hoe is de innovatie bedoeld (het design van de werkplaats), hoe is de innovatie uitgevoerd en wat zijn de effecten van de innovatie?

Onderzoeksateliers

Om antwoord te kunnen geven op de onderzoeksvragen zijn een tiental onderzoeksateliers gevormd rondom vakken en vakoverstijgende thema’s, met daarin onder meer docenten van de betrokken scholen in het VO. Binnen deze ateliers wordt vooral onderwijsmateriaal ontworpen, vanuit het model van ontwerpgericht onderzoek, gericht op het ontwikkelen van gepersonaliseerd leren in het voortgezet onderwijs. De onderwijskundige en vakdidactische inbreng zorgt voor wetenschappelijke inbedding, een onderzoeksmatige aanpak en verantwoorde dataverzameling die mogelijk leidt tot wetenschappelijke output.

Meer informatie

Op 3 november 2017 vond de aftrap van het project plaats: ruim vijftig VO-docenten waren op het Dr. Nassau College bijeen om een formele start te maken met de onderzoeksateliers. Het project kent een duur van twee jaar: tussentijds volgen natuurlijk een evaluatie en wellicht ook al eerste onderzoeksresultaten!

Meer weten? Neem contact op met de projectleider van NHL Stenden: Hiske Koldijk, h.p.koldijk@nhl.nl, telefoon: 0628303835.

Met wie werken we samen?  

Het lectoraat Wendbaar Vakmanschap initieert zelf onderzoeken en voert onderzoek uit voor externe opdrachtgevers, zoals scholen. Het lectoraat werkt samen met scholen, mbo-instellingen en bedrijven in de regio. Ook zoekt het lectoraat verbindingen met andere lectoraten bij de NHL Stenden Hogeschool om sectoroverstijgende benaderingen van maatschappelijke vraagstukken te realiseren.

Op dit moment vindt er vanuit het lectoraat onder meer onderzoek plaats naar de praktijkroutes die het Friesland College samen met instellingen en bedrijven opzet, het flexibel onderwijs zoals dat aan NHL Stenden wordt aangeboden, uiteenlopende excellentie- en honoursprogramma’s, het mentorprogramma Friesland, een community of learning binnen het Noorderpoortcollege. Daarnaast vindt er ook promotieonderzoek plaats dat zich vooral richt op de veranderende rol van de docent in onderwijsvernieuwing.

Onze partners:

  • Friesland College
  • De Friese Poort
  • Noorderpoort College
  • Alfa College
  • Bibliotheekservice Fryslân
  • Frisian Design Factory

Team kenniskring

Alle disciplines binnen het lectoraat Wendbaar Vakmanschap komen samen in de kenniskring. Deze kenniskring is organisch ontstaan vanuit een aantal lopende en nieuwe projecten en promotieonderzoek. Ieder kenniskringlid heeft eigen onderzoeksprojecten en werkt samen aan het delen van deze kennis en reflectie.

Als praktijkgerichte onderzoekers zien wij het bijzondere karakter van een interventie, begeleidingsvorm of setting soms sneller en scherper dan mensen in het werkveld. Bovendien kunnen we die unieke gevallen op meta-niveau met elkaar in verbinding brengen. Op die manier kunnen we patronen, lessen en principes eruit destilleren. Daarbij fungeren de professionals uit het werkveld als co-onderzoekers. Bij deze gezamenlijke wijze van onderzoek met een zekere duur en diepgang, spreken we van een onderzoeksatelier.

De voordelen van een onderzoeksatelier

In een onderzoeksatelier komen feitelijk drie cycli samen:

  • De ontwikkelcyclus van een school, bedrijf of instelling. Dat kunnen ook meerdere organisaties zijn die gezamenlijk een consortium vormen.
  • De onderzoekcyclus vanuit het lectoraat, waarbij we aansluiting zoeken bij actuele vraagstukken, theorieontwikkeling en wetenschappelijke discussies.
  • De leercyclus als hart van het onderzoeksatelier, gericht op het benutten van kennis en op waardecreatie voor de praktijk.

Elk cyclus heeft zijn eigen dynamiek en vereisten, maar in de verwevenheid schuilt de gezamenlijke kracht. Zo krijgt onze gedeelde verantwoordelijkheid een gezicht. Iedere betrokken participant in een onderzoeksatelier neemt deel aan de leercyclus om ontwikkeling en onderzoek bij elkaar te brengen.

Contact

NHL Stenden Hogeschool
Onderzoeksgroep Vitale Educatie/Leren in Context