Kidfluencing onder de loep: je kind als content, mag dat eigenlijk wel?

Kidfluencing en sharenting: het zijn termen die pas net hun intrede hebben gedaan in ons vocabulaire. Maar wie vroeger al verslingerd was aan Toddlers & Tiara’s en altijd keek naar de opvoedkundige tips van Supernanny Jo weet: content over kinderen scoort, en niet zo’n beetje ook. Reden genoeg voor vloggers -of hele vlogfamilies- om hun leven online te documenteren. Maar er is één groot verschil: vroeger maakten producenten de dienst uit, nu is een ouder vaak de drijvende kracht.  

Twee petten op 

Dat laatste fascineerde Noël Oppel van het lectoraat Organisations and Social Media, die aan de RUG promoveert op het gebied van kidfluencing en kinderrechten. “Ik zag steeds meer video’s met kinderen van verschillende leeftijden. Soms in hele kwetsbare situaties, zoals tijdens een driftbui.” Ze vroeg zich af: wat doet het als je als kind al een online carrière hebt voor je zelf kunt beslissen of je dat wilt? En welke rol hebben ouders daarin? “Ouders zijn vaak manager van het account van hun kind of van het familievlogaccount”, zegt Noël. “Tegelijkertijd ben je ook gewoon ouder. En dat kan schuren. Want als ouder heb je de vrijheid om je kind naar eigen inzicht op te voeden. Maar je hebt ook de plicht het niet te schaden.” 

Van leuk naar moetje 

En daar zit meteen ook de crux. Want wanneer schaadt iets je kind? En verandert iets van gewoon leuk in een moetje of een verdienmodel? Daar doet Noël in haar promotietraject samen met anderen vanuit de disciplines mediawetenschappen, pedagogiek en rechten nog onderzoek naar. Wel ziet ze nu al een belangrijk verschil met vroeger: “Als kinderen op tv kwamen, was dat afgebakend. Stonden de camera’s uit, dan was het werk klaar. Nu kan ieder moment van de dag gewerkt worden. De telefoon heb je immers altijd in je broekzak.” Bovendien zat de beeldbuis vroeger tussen het kind en de reacties uit de woonkamer. “Met social media worden kinderen nu rechtstreeks geconfronteerd met kritiek en beledigingen.” 

Waarom delen we onze kinderen? 

Toch laten ouders hun kinderen volop zien. “Ouders zijn in de eerste plaats gewoon trots op hun kinderen of willen een inspiratiebron zijn voor anderen”, zegt Noël. “Ze willen gezien worden, en dat is een hele menselijke behoefte.” Als ouders een foto van hun kinderen delen, noemen we dat sharenting. Maar dat delen wordt complexer als ouders er financieel van profiteren. Want dat laatste, dat is kidfluencing. Waar gewoon delen ophoudt en het verdienmodel begint, is lastig te zeggen. “Een kind is snel onderdeel van een verdienmodel, ook als het niet zelf in gesponsorde video’s zit”, zegt Noël. “Het kind kan bijvoorbeeld een reden zijn dat mensen een account volgen. Dan is het wel degelijk onderdeel van het merk.” 

Kinderarbeid achter de voordeur 

Maar is dat dan werk? Het kabinet wil commercieel vloggen reguleren door vloggen met kinderen tot en met 15 jaar strafbaar te maken. Volgens Noël is er nu al speciale toestemming nodig als kinderen onder de 13 jaar geld verdienen met vloggen of andere activiteiten op sociale media. “Audiovisueel werk valt al onder het verbod op kinderarbeid. Het is alleen lastig te handhaven als dat ‘werk’ zich in de privésfeer bevindt. Je kunt niet zomaar aanbellen en vragen wat een gezin op TikTok doet.” Het probleem zit volgens Noël niet alleen in het vloggen zelf, maar ook in alles eromheen. “Zoals van wie het geld is, of dat ooit bij het kind terechtkomt, waar een kind terechtkan om bezwaar te maken tegen verspreiding van beelden en wat er gebeurt als het kind wil dat alles offline wordt gehaald.” 

Het gesprek aan de keukentafel 

Omdat de handhaving nu niet goed achter de voordeur komt, ligt er een grote verantwoordelijkheid bij de ouders, vindt Noël. Daarom werkte ze mee aan de Wegwijzer Vloggen met kinderen. Die is bedoeld voor ouders van kinderen tot 13 jaar die (willen) vloggen met een commerciële insteek en helpt het gesprek met hun kind te voeren. In vier stappen breng je de risico’s in kaart, ga je het gesprek aan met je kind, maak je een plan en blik je regelmatig terug: gaan we door, of stoppen we? “De belangrijkste vraag is misschien wel: wil je kind dit echt, en snapt het ook waar het aan begint?” 

Mediawijsheid voor ouders 

Bij mediawijsheid denken we vaak aan kinderen die moeten leren hoe ze omgaan met schermen, likes en (haat)reacties. Bij kidfluencing ligt de vraag eigenlijk bij volwassenen. Bij ouders die bepalen wat er online komt, bij merken die gratis producten opsturen en bij iedereen die content met kinderen volgt en zo de kijkcijfers opschroeft. Waar de grenzen liggen van wat ‘normaal’ is, daarover kan volgens Noël de wetenschap geen uitsluitsel bieden. “Dat bepalen we ook als samenleving. En daarin willen we vooral het kind en de kinderrechten beschermen. Want met een kind van 2 kun je geen gesprek over mediawijsheid voeren. Als een kind niet kan overzien waar het ‘ja’ tegen zegt, moet iemand anders dat voor hem doen.”