Digitaal de baas: verkennend onderzoek naar digitale autonomie onder Friezen

We leven steeds digitaler, maar bepalen we zelf nog hoe? Een groot deel van ons digitale leven loopt via een klein aantal grote technologiebedrijven. Overstappen naar een andere app, zoekmachine of AI-dienst klinkt eenvoudig, maar is dat vaak niet. De lectoraten Bestuur en Veiligheid in een Digitaliserende Samenleving en Digitale Weerbaarheid van Mens en Organisatie onderzoeken samen met Planbureau Fryslân hoeveel grip inwoners van Fryslân hebben op hun digitale leven.

Wat is de aanleiding voor het project? 

Technologie is allang niet meer alleen een handig middel. Digitale diensten bepalen mede hoe we werken, communiceren, informatie vinden en deelnemen aan de samenleving. Tegelijk zijn burgers, organisaties en overheden steeds afhankelijker geworden van een klein aantal grote technologiebedrijven. Daardoor groeit de aandacht voor digitale autonomie: de mogelijkheid om zelf keuzes te maken over technologie, data en digitale diensten. 

Maar hoeveel keuze ervaren mensen in de praktijk? Wat heb je aan Signal als iedereen om je heen WhatsApp gebruikt? Kies je een andere zoekmachine als Google makkelijker werkt? En hoeveel grip heb je op wat AI-diensten met je gegevens doen? Over deze vragen is nog weinig bekend vanuit het perspectief van inwoners. Dit project onderzoekt daarom niet alleen wat mensen belangrijk vinden, maar vooral wat zij willen, kunnen en daadwerkelijk doen.

Wie is het projectteam?

Het project is een samenwerking tussen het lectoraat Bestuur en Veiligheid in een Digitaliserende Samenleving, onder leiding van lector Willem Bantema, en het lectoraat Digitale Weerbaarheid van Mens en Organisatie, onder leiding van lector Jurjen Jansen. Beide lectoraten zijn onderdeel van de onderzoeksgroep Cybersafety van de Thorbecke Academie van NHL Stenden. 

Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met Planbureau Fryslân. Het Planbureau denkt mee over de ontwikkeling van de vragenlijst en verzorgt de uitzet van de enquête via Panel Fryslân. Zo worden de kennis over digitalisering en digitale weerbaarheid binnen NHL Stenden en de kennis over inwoners en regionale ontwikkelingen van Planbureau Fryslân bij elkaar gebracht.

Projectteam

• Willem Bantema
• Jurjen Jansen
• Bowy de Boer
• Thijs van Valkengoed

Hoe pakt het projectteam dat aan?

Het onderzoek start met een verkenning van bestaande kennis over digitale autonomie en gesprekken met experts en inwoners van Fryslân. Op basis daarvan ontwikkelen de onderzoekers samen met Planbureau Fryslân een vragenlijst. Deze wordt in 2027 via Panel Fryslân uitgezet. 

Daarbij gaat het niet alleen om wat inwoners vinden van privacy, AI of grote technologiebedrijven. De onderzoekers willen vooral weten hoeveel ruimte mensen in de praktijk hebben om zelf digitale keuzes te maken. Welke rol spelen gemak, kosten, kennis en digitale vaardigheden? Zijn er goede alternatieven? En wat gebeurt er als familie, vrienden of collega's allemaal dezelfde digitale dienst gebruiken? Zo ontstaat een eerste breed beeld van digitale autonomie in Fryslân: waar hebben inwoners zelf de regie en waar wordt kiezen lastig?

Wat zijn de voornaamste (of voorlopige) resultaten? 

Het project levert een eerste regionale kennisbasis over digitale autonomie in Fryslân op. We brengen in kaart hoeveel grip inwoners ervaren, waar belangrijke afhankelijkheden zitten en welke factoren het makkelijker of juist moeilijker maken om andere digitale keuzes te maken. De resultaten zijn bruikbaar voor onderzoek en onderwijs binnen NHL Stenden, maar ook voor gemeenten en maatschappelijke organisaties die werken aan digitalisering, digitale weerbaarheid en brede welvaart. Het biedt samengevat aanknopingspunten voor vervolgstappen in praktijk, onderwijs en onderzoek.

Projectpartners

• Lectoraat Bestuur en Veiligheid in een Digitaliserende Samenleving
• Lectoraat Digitale Weerbaarheid van Mens en Organisatie
• Onderzoeksgroep Cybersafety, Thorbecke Academie
• Planbureau Fryslan