Lesson Study als opleidingsdidactiek in de lerarenopleidingen

Elke dag zien en lezen jongeren vele berichten, filmpjes en teksten. Juist nu informatie overal beschikbaar is, wordt het steeds belangrijker om teksten diepgaand te kunnen begrijpen en beoordelen. Steeds meer leerlingen hebben echter juist moeite met ‘diep’ lezen: ze vinden het lastig om informatie uit bronnen kritisch te lezen, bronnen met elkaar in verband te brengen of te vergelijken en te beoordelen op betrouwbaarheid en bruikbaarheid.

Om leerlingen hierbij te helpen, zijn leraren nodig die begrijpen die de ontwikkeling van diep lezen bij hun leerlingen kunnen begeleiden. Daarom ontwikkelen we in dit onderzoeksproject een onderwijsaanpak voor lerarenopleidingen Nederlands waardoor toekomstige leraren hun leerlingen diep kunnen leren lezen.

Wat is de aanleiding voor het project?

Diep kunnen lezen is een onmisbare vaardigheid: het helpt leerlingen niet om kritisch om te gaan met informatie die zij dagelijks (online) tegenkomen, maar ook bij het leren voor school. Hoewel leraren-in-opleiding in de lerarenopleiding leren wat effectief leesonderwijs is, blijkt het toepassen van die kennis in de praktijk niet vanzelf te gaan. Daarom ontwikkelen we in dit onderzoeksproject een onderwijsaanpak die leraren juist daarin ondersteunt.

Die aanpak is gebaseerd op Lesson Study: een bewezen effectieve professionaliseringsaanpak waarin leraren gezamenlijk lessen ontwikkelen, uitproberen in de eigen lespraktijk, nabespreken en verbeteren. Door die aanpak te vertalen naar onderwijs in de lerarenopleiding, ontwikkelen toekomstige leraren Nederlands niet alleen hun kennis over diep lezen, maar leren ze ook hoe zij inzichten uit onderzoek kunnen omzetten in krachtig leesonderwijs voor hun eigen leerlingen.

Hoe pakt het projectteam dat aan?

In dit onderzoek ontwikkelen we de onderwijsaanpak volgens de principes van educatief ontwerponderzoek. Dat betekent dat we het onderwijs cyclisch ontwikkelen waarbij inzichten uit praktijk en theorie steeds met elkaar gecombineerd worden. We voeren de onderwijsaanpak meerdere keren uit, evalueren de uitvoering en opbrengsten en gebruiken die bevindingen om de aanpak verder te ontwikkelen. Daarbij onderzoeken we welke onderdelen van de aanpak de professionele ontwikkeling van leraren-in-opleiding ondersteunen, zoals hun kennis over diep lezen en het leren van leerlingen, en hun opvattingen en vertrouwen in het onderwijzen van diep lezen. Hiervoor verzamelen we informatie over het leren van leraren-in-opleiding, onder andere door hun opdrachtuitwerkingen te analyseren en hen te interviewen.

De eerste interventie wordt eerste uitgevoerd en getest in de opleiding tot Master Leraar Nederlands van NHL Stenden. Vanaf collegejaar 2028-2029 wordt het onderwijs ook naar andere Master Lerarenopleidingen Nederlands in het land uitgebreid.

Wat zijn de voornaamste (of voorlopige) resultaten?

Dit onderzoek helpt om aankomende docenten Nederlands beter voor te bereiden op het uitvoeren van belangrijke taken in hun beroep. Toekomstige leraren leren hoe ze de ontwikkeling van diep lezen bij hun leerlingen kunnen stimuleren en ondersteunen. Het eindresultaat is een praktische en beproefde aanpak die ook in andere lerarenopleidingen gebruikt kan worden. Daarmee draagt het bij aan de kwaliteit van het onderwijs in de lerarenopleidingen Nederlands, en mogelijk zelfs daarbuiten.

Daarnaast sluit dit onderzoek aan bij ontwikkelingen in het schoolvak Nederlands. In nieuwe kerndoelen en eindtermen krijgt diep lezen steeds meer aandacht. Ook het Centraal Examen Nederlands voor havo en vwo bevat inmiddels vragen die toetsen hoe goed leerlingen teksten diepgaand begrijpen. Met dit onderzoeksproject helpen we toekomstige leraren Nederlands om hun leerlingen hierin goed te begeleiden.

Projectteam

• Noortje Hemmen (promovendus)
• Dr. Siebrich de Vries (Promotor, Rijksuniversiteit Groningen)
• Dr. Jacqueline Evers-Vermeul (Promotor, Universiteit Utrecht)

Projectpartners

• Dit onderzoek wordt mede mogelijk gemaakt door een Promotiebeurs voor Leraren, verstrekt door NWO, met projectnummer 023.025.050.