Parklandschappen: erfgoed, natuur en gastvrijheid in Fryslân
Het Friese gebouwde en groene erfgoed staat onder druk, terwijl het bijdraagt aan de omgevingskwaliteit en aantrekkelijkheid van gebieden voor bewoners, bezoekers en bedrijven. Ook in Trynwâlden liggen kansen om erfgoed, natuur en gastvrijheid sterker met elkaar te verbinden. Waardevolle erfgoedensembles maken deel uit van een bijzonder historisch cultuurlandschap, maar de samenhang tussen deze kwaliteiten wordt nog onvoldoende benut.
Het Fries Erfgoed Collectief (FEC) initieert dit project om erfgoedbehoud te verbinden aan leefbaarheid en brede welvaart. CELTH draagt vanuit de Agenda Bewuste Bestemmingen bij aan een ontwikkelperspectief voor Trynwâlden, met bijzondere aandacht voor de samenwerking tussen ergoed en de gastvrijheidssector.
Aanleiding
Trynwâlden beschikt over een bijzondere combinatie van cultuurhistorisch erfgoed, landgoederen, natuur en landschap. Toch wordt dit potentieel nog onvoldoende benut. Bezoekes missen een samenhangend overzicht van de erfgoed- en natuurwaarden en de mogelijkheden om deze te beleven. Bovendien zijn belangrijke erfgoedlocaties, zoals Stania State en De Klinze, grotendeels niet publiek toegankelijk.
Tegelijkertijd staan landgoederen en historische gebouwen voor uitdagingen rond herbestemming, exploitatie en verduurzaming, onder meer bij Heemstra State en Vijversburg. Ook is het aanbod aan erfgoedgerichte verblijfsaccommodaties beperkt. Door versnipperd eigenaarschap en een gebrek aan samenhang tussen betrokken organisaties blijven kansen voor gebiedsontwikkeling onbenut.
Dit project onderzoekt hoe erfgoed, natuur en gastvijheid elkaar kunnen versterken en hoe Trynwâlden zich kan ontwikkelen tot een aantrekkelijker, toegankelijker en toekomstbestendiger gebied voor bewoners, bezoekers en bedrijven.
Het vraagstuk
Hoe kan de samenhang tussen erfgoed, natuur en gastvrijheid in Trynwâlden worden versterkt, zodat deze kwaliteiten meer maatschappelijke, economische en toeristische waarde opleveren?
Erfgoedlocaties en de gastvrijheidssector werken nog beperkt samen. Daardoor blijven kansen voor een samenhangend bezoekaanbod onbenut. Een deel van het erfgoed is moeilijk toegankelijk en het huidige aanbod sluit niet altijd aan bij de behoeften van jongere generaties. Tegelijkertijd vragen behoud, exploitatie en verduurzaming om nieuwe perspectieven.
Een gezamenlijke visie, een herkenbaar gebiedsverhaal en structurele samenwerking kunnen helpen om deze uitdagingen aan te pakken. Het project richt zich daarom op een ontwikkelperspectief waarin erfgoed, natuur, recreatie en gastvrijheid elkaar versterken, met aandacht voor nieuwe doelgroepen en een duurzame samenwerking tussen erfgoedorganisaties en andere gebiedspartijen.
Projectteam
Het project is een samenwerking tussen CELTH en het Fries Erfgoed Collectief (FEC). Vanuit CELTH bestaat het projectteam uit Sarike van Slooten (NHLS/ETFI), Nazli Kurupinar (NHLS/ETFI) en Wesley Beemt-van den Put (BUAS).
Het onderzoek is verdeeld over vijf werkpakketten:
Studenten van verschillende opleidingen droegen bij aan de dataverzameling en productontwikkeling. Studenten van de associate degree Tourism Management werkten binnen WP2 aan bezoekersonderzoek en de ontwikkeling van een toeristisch product dat jongeren aanspreekt. Studenten van de bachelor Tourism Management ondersteunden WP3 en studenten van de master International Leisure, Tourism and Events Management droegen bij aan WP4.
Aanpak
Sarike van Slooten was projectleider en werkte gedurende het project nauw samen met Nazli Kurupinar. Zij verzorgden de theoretische inkadering, de methodologische opzet, de begeleiding van studenten, de analyse van de onderzoeksgegevens en de formulering van de conclusies voor de verschillende werkpakketten.
Wesley Beemt-van den Put leverde aanvullende inhoudelijke expertise, onder meer via benchmarking met Van Gogh Nationaal Park en observaties in het gebied.
ls vertegenwoordigde het Fries Erfgoed Collectief en leverde tijdens periodieke teamoverleggen feedback op de voortgang en resultaten. Daarnaast ondersteunde zij het project door contacten te leggen met relevante stakeholders en betrokken partijen.
De kennisbijeenkomsten voor externe betrokkenen werden grotendeels voorbereid en uitgevoerd door Sarike en Nazli, met inhoudelijke bijdragen van Wesley. Els verzorgde het welkom.
Resultaten
Het onderzoek laat zien dat Trynwâlden beschikt over een sterke gebiedsidentiteit, gevormd door erfgoed, natuur en landschap. Deze kwaliteiten worden echter nog onvoldoende als één samenhangende bestemming ervaren. Versnipperde profilering, beperkte informatievoorziening, gebrekkige bewegwijzering en een beperkt aanbod aan horeca en verblijfsaccommodaties belemmeren de bezoekerservaring.
- Bezoekers waarderen vooral de rust, natuur, erfgoedlocaties en gastvrijheid van bewoners. Tegelijkertijd zien zij verbeterkansen op het gebied van horeca, bereikbaarheid, accommodaties, activiteiten voor jongere doelgroepen en storytelling.
- Ook bewoners zijn overwegend positief over hun leefomgeving. Zij waarderen met name het landschap, de veiligheid, de sociale cohesie en het erfgoed. Aandachtspunten zijn bereikbaarheid, voorzieningen, horeca en recreatief aanbod.
- Het onderzoek wijst bovendien op bereidheid tot samenwerking tussen erfgoed- en gastvrijheidspartijen, maar laat zien dat structurele samenwerking op bestemmingsniveau nog onvoldoende is ontwikkeld. Een gezamenlijke visie, een gedeeld gebiedsverhaal en een coördinerende organisatie kunnen helpen om de samenhang te versterken.
De belangrijkste ontwikkelkans ligt daarmee in een gezamenlijke strategie waarin erfgoed, natuur en gastvrijheid elkaar versterken. Zo kan Trynwâlden zijn kwaliteiten beter benutten en bijdragen aan de maatschappelijke en economische waarde van het gebied, met behoud van het culturele en natuurlijke erfgoed.