Urban Living Labs
Stedelijke innovatie vraagt om een werkwijze waarin onderzoek, beleid en praktijk écht samenkomen. De vernieuwe Urban Living Lab Way of Working (ULLWOW) is daarbij de sleutel. In samenwerking met het AMS Institue of Advanced Metropolitan Solutions ontwikkelde het lectoraat Systemic Design van NHL Stenden deze multilevel innovatieaanpak voor stedelijke innovatie.
Wat is de aanleiding voor het project?
Het AMS Institute werkt al sinds 2017 met de Living Lab Way of Working (LLWOW). Zo bouwen zij samen met gemeenten, onderzoekers, bedrijven en bewoners aan stedelijke innovaties. Door jaren ervaring ontstond veel waardevolle kennis, terwijl ondertussen de behoefte kwam om deze inzichten te verzamelen, te actualiseren en te delen. Door de start van Het Nationaal Groeifondsprogramma Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL) groeide deze behoefte. Een gap-analyse in 2024 liet zien dat LLWOW erg abstract was en dat Living Lab Coordinators praktische handvatten misten. Dit was de aanleiding voor een nieuw Multi-Level Urban Living Lab Framework dat beter past bij de complexe praktijk van stedelijke innovatie.
Hoe pakt het projectteam dat aan?
De doorontwikkeling van LLWOW 2.0 bestaat uit vier componenten die samen het multilevel framework vormen. Het proces is iteratief, wat betekent dat de verschillende componenten continu opnieuw worden doorlopen en meegenomen.
- Strategie (Why): Heldere positionering van Urban Living Labs binnen AMS en binnen nationale transitieprogramma’s, inclusief een strategisch document voor gemeenschappelijk begrip.
- Framework (What): Ontwikkeling van een multilevel ULL-framework met daarin een omschrijving van de gelaagdheid van stedelijke innovatie (micro–meso–macro) en de kernactiviteiten van de Living Lab of Working: van initiatie en co-creatie tot evaluatie, opschaling en disseminatie.
- Method (How): Uitwerking van LLWOW 2.0 als praktische procesaanpak, inclusief iteratieve stappen, rolbeschrijvingen en de koppeling van open innovatieprocessen aan gestructureerd projectmanagement.
- Toolbox & Learning Environment: Inventarisatie van 115 bestaande tools en ontwikkeling van een uniforme toolbox, een centrale kennisbank en een leeromgeving waarin Living Lab coördinatoren samen kunnen leren en ervaringen kunnen delen.
Systemic design
Bij dit project wordt systemic design gebruikt, een werkwijze waarbij je met systeemdenken en ontwerpend onderzoeken complexe maatschappelijke vraagstukken structureert. Die kennis helpt om het multilevel framework verder te versterken, omdat hierdoor duidelijk wordt hoe verschillende mensen, schaalniveaus, leerprocessen en interventies in de Urban Living Labs met elkaar samenhangen. Dit helpt om Urban Living Labs niet alleen te zien als experimentruimtes, maar meer als schakels binnen bredere stedelijke transitiesystemen.
Wat zijn de voornaamste (of voorlopige) resultaten?
De samenwerking heeft onder andere de volgende resultaten opgeleverd:
- AMS Research Report – “Towards a LLWOW 2.0” (2024): een uitgebreide gap-analyse, een set aanbevelingen en een eerste voorstel voor het nieuwe multilevel framework.
- Geactualiseerd Multi-Level ULL Framework: met relaties tussen strategie, framework, methode en tools.
- Inventarisatie van 115 bestaande LLWOW-tools, inclusief hiatenanalyse rond toepasbaarheid, consistentie en validatie.
- Ontwikkeling van een nieuw LLWOW-handboek: The Urban Living Lab Way of Working.
- Vorming van een LLWOW Learning Environment: voor doorlopende professionalisering van Living Lab Coordinators van zowel AMS Institute als stedelijke partners
Wie is het projectteam?
Het projectteam bestaat uit onderzoekers van NHL Stenden en AMS Institute, waaronder:
- dr.ir. Peter Joore – methodologische doorontwikkeling, onderzoek, publicatie
- ir. Aranka Dijkstra – onderzoek, gap-analyse, toolontwikkeling, rapportage
- AMS Urban Impact Team (Living Lab Coordinators en praktijkexperts)
- MADE Education Team (aansluiting onderwijs en toolboxontwikkeling)
Ook studenten werken hieraan mee, onder andere van de Master Metropolitan Analysis, Design and Engineering (MADE) en van andere hogescholen. Zij voeren deelonderzoeken uit, testen de tools en passen LLWOW in echte stedelijke Living Labs. Dit maakt hen mede-onderzoekers in het leerproces rond stedelijke transities.
Projectpartners
- AMS Institute (Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions)
- TU Delft
- Wageningen University & Research
- Gemeente Amsterdam (o.a. bruggen- en kademurenprogramma)
- Groeifonds programma Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL)
- NHL Stenden University of Applied Sciences, lectoraat Systemic Design