Bestuur, Veiligheid en Ondermijning
Georganiseerde misdaad is schadelijk op lokaal niveau, in wijken en dorpen. Criminelen verdienen aan drugsverslaving of aan frauduleuze zorg, buiten arbeidsmigranten uit, investeren in vastgoed of bedrijven, en verleiden of dwingen (jonge) mensen om strafbare feiten te plegen. De term ‘ondermijning’ wijst op deze schade. Het lectoraat Bestuur, Veiligheid en Ondermijning onderzoekt ondermijnende praktijken én de bestuurlijke en integrale aanpak daarvan. Daarbij ligt de geografische focus op Noord-Nederland.
De ondermijnende effecten van de omvangrijke georganiseerde (drugs)misdaad laten zich op lokaal niveau voelen. De aanpak daarvan vraagt ‘gedoseerd integrale’ inspanningen, met een centrale rol voor gemeenten en burgemeesters. Ondermijning is voor het lokaal bestuur meer dan een veiligheidsprioriteit. Het is een gemeentelijke opgave om met een helpende, corrigerende of harde hand te zorgen voor een fatsoenlijke gang van zaken.
Naast gemeentelijke scherpte is netwerkvorming geboden; tussen gemeenten, tussen bestuurslagen (Rijk, provincies, gemeenten) en met publieke en private instanties. Politie, justitie en het RIEC werken nauw samen met het bestuur.
Er is in de afgelopen tien jaar geïnvesteerd in de ondermijningsaanpak. Toch luidt de tussenbalans, in de praktijk en in de literatuur, dat versterking nodig is. Het lectoraat levert daaraan een bijdrage. Het combineert praktijkgericht academisch onderzoek en onderwijs. Er wordt voortgebouwd op recente studies naar ondermijning in Groningen Stad (2022), Groningen Ommeland (2023), Leeuwarden (2023) en Fryslân (2024).
Onze missie
Het lectoraat voert onderzoek uit naar ondermijnende praktijken en naar de aanpak daarvan, als opmaat tot realistische aanbevelingen. Het heeft de focus op Noord-Nederland. Er wordt hiervoor samengewerkt met bestuurders en professionals binnen lokaal bestuur, politie, justitie en veiligheidspartners. Kennis wordt benut bij onderwijs aan studenten en aan bestuurders en professionals.
Wie zijn wij
Het lectoraat is onderdeel van de Thorbecke Academie en start per februari 2026 met aanstelling van dr. Edward van der Torre als lector. Het lectoraat zal daarna worden op- en uitgebouwd.
Edward van der torre
Lector Bestuur, Veiligheid en Ondermijning
Onderzoeksaanpak
Het onderzoek naar ondermijning combineert criminologie en bestuurskunde. Dat wil zeggen dat kennis over en empirisch onderzoek naar ondermijnende praktijken (‘criminologie’) de basis leggen voor praktische adviezen over de organisatie en inhoud van de aanpak (‘bestuurskunde’). Dit kan worden gericht op specifieke locaties (bijvoorbeeld bedrijventerreinen of kwetsbare wijken) en op concrete dossiers, zoals zorgfraude. Dit wordt onder andere gebaseerd op observaties en gesprekken ter plekke en op interviews en werkbezoeken. Bij het onderzoek ‘zwerven’ we door de hiërarchie; van uitvoerende professionals (met straatinformatie) of gesprekken met (actieve) inwoners tot de ambtelijke top en bestuurders.
In een toegankelijke overzichtsstudie over de aanpak van ondermijning wordt geanalyseerd wat belangrijke (bestuurlijke) opgaven zijn in het komende decennium. Deze studie verschijnt eind 2026 of begin 2027. De analyse wordt gekoppeld aan onderwijsontwikkeling.
Onderzoeksprojecten
In 2026 wordt gestart met de volgende projecten:
- Onderzoek naar de Preventie met Gezag-aanpak in Leeuwarden Oost.
- Onderzoek naar de Friese aanpak van ondermijning.
- Een analyse van de lokale opsporing door o.a. de Groningse politie (witwassen, drugscriminaliteit) in het zogenoemde HIT-team (in opdracht van Politie & Wetenschap, in samenwerking met de politie-eenheid Noord-Nederland)
- Het opstellen van een handelingskader voor de aanpak van zorgfraude (voor het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
- In 2026 schrijven Pieter Tops en Edward van der Torre een geheel herziene versie van hun boek ‘Ondermijning. Over de praktische betekenis van een analytisch begrip’ (Boom, 2024). Te verschijnen eind 2026 of begin 2027.
Samenwerkingspartners
Het lectoraat werkt samen met het ministerie van Justitie en Veiligheid, de noordelijke provincies en gemeenten, politie-eenheid Noord-Nederland, justitie, het RIEC Noord-Nederland, omgevingsdiensten, de Veiligheidscampus en kennisinstellingen.
Publicaties
Hieronder een selectie van publicaties van de lector.
- Ondermijning. Over de praktische betekenis van een analytisch begrip (met P. Tops). Den Haag, Boom, 2024.
- Politie. Organisatie en functioneren van de politie in Nederland, 2024 (met E. Muller en N. Kop). Deventer, Wolters Kluwer, 2024.
- Ondermijning op en rond luchthaven Schiphol. Bekereeks, Arnhem, 2020 (met A. van Wijk).
- Waar een klein land groot in kan zijn. Nederland en synthetische drugs in de afgelopen 50 jaar (met P. Tops, J. van Valkenhoef en L. van Spijk), Boom Criminologie, Den Haag, 2018 (Politieacademie-reeks). Dit boek is vertaald in het Engels. Een korte Engelse versie is uitgegeven: The Netherlands and synthetic drugs: an inconvenient truth, (met P. Tops, J. van Valkenhoef en L. van Spijk), Eleven international publishing, The Hague, 2018.
- De lokale betekenis van basisteams. Over het werk van geüniformeerde agenten en het gebrek aan rechercheurs (met J. van Valkenhoef), Boom Criminologie, Den Haag, 2017.
- Wijkenaanpak en Ondermijnende Criminaliteit (met P. Tops), Den Haag, Boom | Lemma, 2015.
- Bedreigen en intimideren van OM- en politiemedewerkers; Een onderzoek naar frequentie, aard, gevolgen en aanpak (met M. Gieling en M. Bruinsma), Den Haag: Boom | Lemma, 2014.
- Recherchebazen. Een empirisch onderzoek naar justitieel politieleiderschap (met M. van Duin en E. Bervoets), Amsterdam, Reed Business, 2013.
- Politiewerk aan de basis. Stevig en nuchter, Lectorale rede, Apeldoorn, Politieacademie, 2011.
- Hoezo rustig?! Een onderzoek naar het verloop van jaarwisselingen in Nederland (red. met O. Adang), Apeldoorn, Politieacademie, 2007.
- Blauwe Bazen: Het leiderschap van korpschefs (met R.A. Boin en P. ’t Hart), Zeist, Kerckebosch, 2003.
- Politiewerk: Politiestijlen, community policing, professionalisme, Alphen aan den Rijn, Samsom, 1999 (proefschrift).
- Ondermijnende criminaliteit: bewaken, beveiligen en opsporen, in: E. Bakker, E.R. Muller en G.M. van Buuren (2026, te verschijnen). Het stelsel bewaken en beveiligen. Deventer, Wolters Kluwer [met P. Tops en J. Landsman]
- Ondermijning. Bedreiging van de democratische rechtsstaat!?, in: P. Tops, E.R. Muller, H. Nelen & K. van Wingerde (2026, te verschijnen), Georganiseerde misdaad en ondermijning. Deventer, Wolters Kluwer [met P. Tops en J. Landsman]
- Gebiedsgebonden politie, in E.R. Muller, N. Kop & E.J. van der Torre red. (2024). Politie. Organisatie en functioneren van de politie in Nederland. Deventer, Wolters Kluwer, pp. 93-112.
- Georganiseerde misdaad, ondermijning en politie, in: E.R. Muller, N. Kop & E.J. van der Torre red. (2024). Politie. Organisatie en functioneren van de politie in Nederland. Deventer, Wolters Kluwer, pp. 267-288 [met P. Tops].
- Met het oog op Schiedam Oost. Preventie met Gezag, maar dan anders (2024). Rotterdam, LokaleZaken [met J. Landsman].
- Georganiseerde misdaad en ondermijning in Nederland vanuit een bestuurskundige invalshoek, in T. Overmans, M. Honingh & M. Noordegraaf red. (2023). Maatschappelijke bestuurskunde, hoe verbindende bestuurskundigen (kunnen) inspelen op maatschappelijke vraagstukken. Den Haag, Boom bestuurskunde, pp. 149-160 [met P. Tops en E. Muller]
- Van voetbalrellen leren. Een onderzoek naar modern voetbalgeweld en de tekortkomingen van en kansen voor de aanpak. Bekereeks, Arnhem, 2023 [met H. Ferwerda en J. Wolsink]
- Typisch ondermijning: oog voor slachtoffers, in Tijdschrift voor Bijzonder Strafrecht & Handhaving, nr. 6, 2023, pp. 284-290 [met P. Tops en J. Landsman].
- Ondermijning in de Achterhoek. Een analyse van (de gemeentelijke aanpak van) ondermijning in acht gemeenten, 2024. Rotterdam, LokaleZaken [m.m.v. T. Jongepier].
- Ondermijning in Fryslân. Een analyse van (de gemeentelijke aanpak van) ondermijning in zeventien Friese gemeenten, 2024. Rotterdam, LokaleZaken [met J. Landsman, P. Tops en T. Jongepier].
- Leeuwarder Ondermijning. Een bestuurskundig-criminologische analyse, 2023, Rotterdam, LokaleZaken [met P. Tops en T. Jongepier].
- Groningse praktijken. Een analyse van (de gemeentelijke aanpak van) ondermijning in de gemeente Groningen, 2022 [met P. Tops]
- Van pionieren naar structureren. Over de gemeentelijke aanpak van zorgfraude (in opdracht van VNG Naleving), 2022, Rotterdam, LokaleZaken.
- Over (de gemeentelijke aanpak van) ondermijning in Zoetermeer, 2022, Rekenkamer Zoetermeer [met M. van Duin].
- Doortastende preventie. Slachtoffers zoeken en helpen, 2022, Rotterdam/Utrecht, LokaleZaken/Divosa [m.m.v. J. Maan].
- Zonder zorgen door-ontwikkelen. Over jeugdzorg en zorgfraude in Deventer, 2022. Rekenkamer Deventer.
- De Arnhemse aanpak van ondermijning, 2021, Rekenkamer Arnhem [met M. Heijkoop, P. Tops en J. Maan].
- Zorgfraude in Rotterdam. Ondermijnend genoeg, 2021, Rotterdam, LokaleZaken [met M. Heijkoop, T. Jongepier en J, Maan]
- Mainport in de tweede linie. Over sierteelt en ondermijning (Programma Weerbare Sierteeltsector), Rotterdam, 2021 [met A. van Wijk, M. Heijkoop e.a.].
- Jaarwisselingen op het platteland sinds 2007. Tussen autonomie en regulering, in: Salet, R., Kimpe, S. de, Wiegant, B. & Ponsaers, P. red (2021). Rurale Politie, Cahiers Politiestudies, jaargang 2021-4, Antwerpen, Gompel & Svacina, pp. 217-229.
- Preventie met Gezag. Een strategie voor weerbare wijken, 2021, Den Haag: Aanjaagteam Ondermijning [met P. Noordanus en P. Tops].
- Een Pact voor de Rechtsstaat. Een sterke terugdringing van drugscriminaliteit in tien jaar, 2020, Den Haag: Aanjaagteam Ondermijning [met P. Noordanus en P. Tops].
- Zorgfraude. Een wereld te winnen, 2020. Rotterdam: LokaleZaken [met M. Heijkoop, in opdracht van VNG Naleving].
