Bouwstenen voor duurzame geletterdheidsontwikkeling

In dit project worden lokale leernetwerken gevormd tussen basisscholen die gericht zijn op de versterking en verduurzaming van een inclusieve geletterdheidsomgeving op klas- en schoolniveau. Er wordt gewerkt vanuit concrete schoolvraagstukken aan ‘bouwstenen’ gericht op duurzaam inclusief geletterdheidsonderwijs. De bouwstenen op klas- en schoolniveau (bijvoorbeeld reflectiewaaiers, kwaliteitskaarten, checklists en stappenplannen) kunnen andere scholen ondersteunen in het realiseren van inclusieve geletterdheidsomgevingen. 

Wat is de aanleiding voor het project?

In Noord-Nederland zijn steeds meer basisscholen doordrongen van het belang van een inclusieve geletterdheidsomgeving, waarin de talige en culturele diversiteit van leerlingen benut wordt t.b.v. hun geletterdheidsontwikkeling. In veel samenwerkingsprojecten tussen basisscholen, lectoraatsonderzoekers en andere regionale partners, zijn mede daarom sinds 2009 diverse onderwijsactiviteiten ontwikkeld ter bevordering van geletterdheid en meertaligheid. Desondanks worden die onderwijsactiviteiten nog vaak als gefragmenteerd ervaren. Mede vanwege de grote verschillen in schoolcontexten in de Noordelijke regio, leidt het werken met de ontwikkelde onderwijsactiviteiten nog onvoldoende tot veranderingen op schoolniveau. Dus zoeken basisscholen in onze regio naar manieren om een inclusieve geletterdheidsomgeving duurzaam in te bedden in hun schoolbeleid. Dit project biedt een antwoord op deze zoektocht. 

Welk probleem lost het project op?

Veel basisscholen in de regio zijn zich bewust van het gegeven dat de meertalige achtergronden van kinderen benut moeten worden voor hun geletterdheidsontwikkeling en dat dit om een duurzame en samenhangende inbedding in het taalbeleid vraagt. Hoe dit gerealiseerd kan worden is een hulpvraag die door veel leerkrachten wordt gesteld. Dit project levert concrete antwoorden op, zowel in de vorm van concreet lesmateriaal als in inzichten in hoe inclusieve geletterdheidsomgevingen schoolbreed versterkt en verduurzaamd kunnen worden ingebed. 

Projectteam

Het projectteam bestaat uit vier docent-onderzoekers die elk een lokaal netwerk begeleiden:

• Joke van Balen
• Maaike Pulles
• Klaske Heide
• Ferdau Terpstra

Drie van deze docent-onderzoekers zijn werkzaam bij NHL Stenden en een daarvan is werkzaam bij Cedin. De docent-onderzoekers vanuit NHL Stenden zijn werkzaam binnen het lectoraat Meertaligheid & Geletterdheid en de pabo en lerarenopleiding van de Academie Educatie. Zij hebben veel ervaring met het begeleiden van (netwerken van) studenten, leerkrachten en taalcoördinatoren.  

Daarnaast vormen Frans Hiddink (associate lector Dialogisch Leren) en Albert Walsweer (bijzonder lector Fryske Taal en Kultuer) van NHL Stenden een klankbord voor de projectleiding en brengen expertise in op het gebied van veranderkunde en leerkrachtprofessionalisering door praktijkgericht ontwerponderzoek, met een specifieke focus op de kwaliteit van meertalige klasseninteractie en geletterdheid. 

Projectaanpak

Het leernetwerk wordt opgedeeld in vier lokale leergemeenschappen. In elke leergemeenschap werken leerkrachten en onderzoekers samen aan zogenaamde ontwerpsprints. In een ontwerpsprint worden vraagstukken van de scholen uitgediept en oplossingsrichtingen ontworpen, uitgeprobeerd en geëvalueerd. De bevindingen worden vervolgens in regionale netwerkbijeenkomsten bediscussieerd. Zo werken we iteratief toe naar de uitwerking van generieke aanpakken, in de vorm van bouwstenen op klas- en schoolniveau, zoals stappenplannen, kwaliteitskaarten, checklists en reflectiewaaiers. De onderzoekers volgen het veranderingsproces om factoren in het verduurzamen van een inclusieve geletterdheidsomgeving in verschillende schoolcontexten te detecteren. Alle opbrengsten worden gaandeweg gedeeld via nieuwsbrieven, conferenties, focusgroepen en uiteindelijk op een website voor het onderwijsveld.