Taalplan Frysk 2030

Taalplan Frysk 2030 versterkt de positie van de Friese taal & cultuur in het onderwijs, zodat elk kind in Fryslân de kans krijgt de taal te waarderen, te leren en te gebruiken. Veel scholen vinden het nog lastig om het Fries structureel een plek te geven. Daarom ondersteunt het plan scholen, leraren en besturen met kennis, materialen en begeleiding. Zo werken provincie, onderwijsinstellingen en partners samen aan een toekomst waarin het Fries vanzelfsprekend is op school. 

Wat is de aanleiding voor het project?

Het Taalplan Frysk 2030 is ontstaan uit de gezamenlijke ambitie van de provincie Fryslân en het onderwijsveld om de Friese taal te versterken in het onderwijs. Uit onderzoek bleek dat veel scholen moeite hadden om het Fries duurzaam te verankeren in hun beleid en praktijk. Er was behoefte aan meer ondersteuning, duidelijke doelen en passende materialen. Daarom is in 2020 het Taalplan Frysk 2030 ontwikkeld, met als doel dat alle leerlingen in Fryslân de kans krijgen om het Fries te leren en gebruiken. Het plan sluit aan bij wettelijke verplichtingen voor het vak Fries, maar kijkt breder: naar visie, beleid, professionalisering en samenwerking. Door scholen, lerarenopleidingen en partners als de Afûk, Cedin en NHL Stenden te verbinden, vormt het Taalplan een stevige basis voor een toekomst waarin het Fries een vanzelfsprekende plek heeft in het onderwijs.

Welk probleem lost het project op?

Veel scholen in Fryslân willen het Fries wel een plek geven, maar vinden het lastig om dit structureel en betekenisvol te doen. Er ontbreekt vaak een duidelijke visie, beleid of samenhang tussen de verschillende leerjaren. Ook hebben leraren niet altijd voldoende kennis, materialen of vertrouwen om het Fries goed te onderwijzen. Hierdoor krijgen leerlingen op verschillende scholen zeer uiteenlopende kansen om de taal te leren en gebruiken.
Het Taalplan Frysk 2030 pakt deze knelpunten aan door scholen te ondersteunen bij visieontwikkeling, taalbeleid, professionalisering en lespraktijk. Het zorgt voor meer gelijkheid en continuïteit in het Fries onderwijs, zodat elk kind – ongeacht waar het opgroeit – de mogelijkheid krijgt om het Fries te verstaan, spreken, lezen en schrijven. Vanaf 2026 gaat het ook niet meer alleen om ‘het Fries als taalvak’, maar wordt op basis van de nieuwe kerndoelen van scholen verwacht dat er aandacht is voor vier domeinen: (1) taal leren en gebruiken, (2) taal en expressie, (3) taalbewustzijn en (4) Friese geografie, geschiedenis en cultuur & erfgoed. Zo wordt gewerkt aan een sterke en levendige toekomst voor de Friese taal.

Projectteam

Taalplan Frysk 2030 is een samenwerking tussen de provincie Fryslân en verschillende onderwijs- en kennisinstellingen, waaronder NHL Stenden Hogeschool, Afûk, Cedin en de Rijksuniversiteit Groningen. Samen vormen zij een netwerk dat scholen ondersteunt bij het versterken van het Fries in hun onderwijs. Binnen dit netwerk werken onderzoekers, lerarenopleiders, taalexperts en brugpersonen nauw samen met scholen en besturen. Ook vormen de lerarenopleidingen Frysk een onderdeel van Taalplan Frysk (pabo, tweede en eerstegraads). Studenten van de lerarenopleidingen van NHL Stenden zijn daarom regelmatig betrokken bij projecten binnen Taalplan Frysk 2030, bijvoorbeeld via stages, praktijkonderzoek of ontwerpopdrachten (real life vraagstukken). Door deze samenwerking ontstaat een directe verbinding tussen beleid, praktijk en opleiding, waardoor nieuwe inzichten en werkvormen snel hun weg kunnen vinden naar de klas. 

Projectaanpak

Het projectteam van Taalplan Frysk 2030 werkt vraaggericht en in nauwe samenwerking met scholen en besturen. Brugpersonen (skoalstipers, onderzoekers, begeleiders en ontwerpers) begeleiden scholen bijvoorbeeld bij het opstellen van een taalbeleidsplan, het formuleren van ambities en het realiseren van concrete stappen in de klas. Daarbij wordt gekeken naar vraagstukken zoals visie van de school op de plaats van het Fries in het curriculum, professionalisering van leraren, de inzet van geschikte lesmaterialen etc. De samenwerking tussen provincie, kennisinstellingen en partners zorgt voor een stevige ondersteuning op alle niveaus: van bestuur tot klaslokaal. Scholen delen hun voortgang en ervaringen via logboeken en bijeenkomsten, zodat kennis en goede voorbeelden breder worden verspreid. Door continu onderzoek en monitoring wordt inzicht verkregen in wat goed werkt en waar extra ondersteuning nodig is. Zo groeit Taalplan Frysk 2030 stap voor stap toe naar een duurzame verankering van het Fries in het Friese onderwijs.

NHL Stenden is vooral betrokken bij de activiteiten in primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het hbo. Onze taken richten zich daarbij met name op (praktijkgericht) onderzoek, begeleiden van veranderingsprocessen, opleiding en nascholing.

Beoogde opbrengsten en resultaten

Dankzij Taalplan Frysk 2030 werken inmiddels veel Friese schoolbesturen met een schoolbeleid, waarin het Fries een vaste plek heeft. Steeds meer scholen formuleren heldere ambities en zetten stappen om het Fries structureel te versterken in hun onderwijspraktijk. Er is een groeiend aanbod aan leermaterialen, nascholing en praktische ondersteuning voor leraren. Met name de infrastructuur rondom scholen van samenwerkende instanties, in co-creatie ontwikkelde materialen, projecten en werkwijzen die scholen kunnen gebruiken om de kwaliteit van de Friese taal en cultuur verder te verbeteren, maakt dat we de noodzakelijk stappen zetten. Uit de logboeken van scholen blijkt dat thema’s als visie, beleid en leermiddelen het vaakst genoemd worden als belangrijke verbeterpunten én successen. Ook is de samenwerking tussen scholen, brugpersonen en partners versterkt, wat heeft geleid tot meer uitwisseling van kennis en inspirerende voorbeelden. Hoewel er nog altijd verschillen bestaan tussen scholen, laat het Taalplan zien dat het Fries steeds vanzelfsprekender wordt in het onderwijs – als taal van leren, communiceren en identiteit.

Projectpartners

• Provinsje Fryslân
• NHL Stenden
• Cedin, Afûk
• SFBO
• Fers
• Semko
• Omrop Fryslân
• Keunstwurk, Tresoar