Hoe verhuizingen bepalen of asielzoekers hun draai vinden

Mihaela Barsa studeerde recent af aan de 2-jarige duale opleiding Sociaal Werk bij NHL Stenden en is woonbegeleider bij een opvanglocatie van het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers). Haar studie speelde zich deels af op haar werkplek. Tijdens haar werk ontmoet ze veel families die tijdens hun asielaanvraag worden opgevangen door het COA.  

“Als begeleider help ik de bewoners met het dagelijkse leven. Dat gaat van iemand leren hoe het openbaar vervoer werkt tot een kind inschrijven op school, en van praktische hulp tot voorlichting over het leven in Nederland”, vertelt Mihaela. Ook werken ze aan maatschappelijke participatie. “Asielzoekers zitten niet stil te wachten op antwoord van het IND. Ze doen vrijwilligerswerk, leren de taal en proberen in een nieuw land te wortelen.”  

Minder actief 

Precies in die dagelijkse begeleiding zag Mihaela iets dat haar bezighield. Bewoners die eindelijk een plek hadden gevonden, werden soms door ruimtegebrek overgeplaatst naar een andere opvanglocatie. “Er was ooit een bewoner die zulke mooie stappen had gemaakt. Hij had vrijwilligerswerk, schreef een boek en had kinderen die naar school gingen. Helaas moest hij verhuizen tijdens zijn asielprocedure. Niet veel later was hij weg.” Eenmaal op de andere locatie, bleek de bewoner veel minder actief dan eerst. “Ondanks alles wat we samen hadden opgebouwd, had hij moeite om opnieuw zijn weg te vinden.”  

Mentale impact 

Het was de aanleiding voor Mihaela haar afstudeeronderzoek naar de invloed van gedwongen verhuizingen tijdens de asielprocedure op de maatschappelijke participatie van asielzoekers. “Een verhuizing behoort tot de meest stressvolle gebeurtenissen in iemands’ leven, na verlies van een dierbare en een scheiding. Je moet je vaste patronen doorbreken en je netwerk achterlaten. Dat is niet alleen organisatorisch, het doet ook mentaal veel met iemand. Mensen die hun sociale netwerk kwijtraken of achterlaten, houden zich soms afzijdig, zijn voorzichtiger en gaan meer piekeren.”  

Duidelijk patroon 

Uit de interviews met de bewoners van opvanglocaties in Groningen over verhuizen en de draad weer oppakken, kwam een patroon naar voren: wie vóór een verhuizing meer en snel begeleiding kreeg, had een grotere kans op een goede start ergens anders. Toen Mihaela haar bevindingen besprak met haar studiebegeleider, bleek dat die goed aansloten bij een net gestart project van de gemeente Groningen: "Meedoen vanaf dag één", waarin participatie niet iets is voor later, maar al vanaf het eerste gesprek onderdeel van de begeleiding.  

“Vroeger startte die pas wat later. Als iemand eenmaal gesetteld was kwam het gesprek over school, werk of vrijwilligerswerk goed op gang”, zegt Mihaela. “Nu werken bewoners vanaf dag één via leerlijnen in zorg, horeca, techniek en bouw toe naar vrijwilligerswerk, een opleiding en uiteindelijk een stage of baan buiten de locatie.” Mihaela raakte betrokken bij de projectgroep en presenteerde daar haar bevindingen: wat ging er niet goed, wat willen bewoners, welke verbeterpunten zien COA-medewerkers. Samen kwamen ze tot de conclusie: bewoners hebben behoefte aan consistente begeleiding, begeleiders hebben behoefte aan een praktisch instrument waarmee ze die participatie vanaf dag één ook echt kunnen waarmaken.

Twee instrumenten, één taal 

Zo ontstonden het informatieboekje voor de begeleider en de participatiemap. "Het boekje volgt de volledige route van een bewoner, van instroom tot uitstroom”, vertelt Mihaela. “Inclusief eventuele verhuizingen, en maakt per periode duidelijk met wie een bewoner spreekt, en wat het doel daarvan is. In de participatiemap komt alles samen. We maken een profiel met wensen, krachten, ontwikkeldoelen en vrijwilligerswerk. Inclusief een soort CV. De participatiemap is een levend document, gaat met een bewoner mee en kan ook door andere locaties worden ingezien. Het idee is simpel, maar effectief. Iedereen volgt hetzelfde stappenplan en heeft dezelfde informatie. Opgebouwde ervaring gaat zo niet meer verloren.”

“Ik hoor hier toch” 

Mihaela weet zelf uit eerste hand hoe belangrijk het is om een stevig fundament te bouwen in je nieuwe thuisland. Ooit kwam zij vanuit Roemenië naar Nederland. Niet als vluchteling, maar voor de liefde. “Ik had geen vrienden, sprak de taal niet en had geen status. In mijn land had ik een goede positie, hier was ik opeens een onbekende.” De eerste jaren waren eenzaam. “Iedereen kende m’n man, niemand kende mij.” Pas na een paar jaar, toen ze de taal onder de knie had en met vrijwilligerswerk begon, veranderde dat. Op een dag liep ze door het dorp en werd ze om de paar meter gegroet. "Toen dacht ik: ik hoor hier toch. Mijn leven begint nu, hier."

Participatie centraal 

En bewoners die hun draai hebben gevonden? Die hoeven bij ruimtegebrek steeds minder snel hun spullen weer te pakken. “Natuurlijk is een verhuizing soms onoverkomelijk, bijvoorbeeld als een locatie gaat sluiten. Maar op onze locaties in Groningen komt het gelukkig minder vaak voor”, zegt Mihaela. “Waar mogelijk, wordt nu eerst gekeken of een actieve bewoner op zijn plek kan blijven.” Wat volgens Mihaela onveranderd op nummer één blijft staan, is participatie zelf. "Participatie is voor bewoners een manier om een nieuw leven op te bouwen, om weer eigen regie te krijgen", zegt ze. Voor Mihaela is dat geen theorie. Zij weet, beter dan de meeste van haar collega's, hoe het voelt om ergens voor het eerst weer gegroet te worden.