Van sportkantine tot lunchpauze: 4 redenen waarom 0.0 drankjes minder onschuldig zijn dan je denkt

 
_{^{Liever luisteren? Check onze podcast met Kor Spoelstra en Raisa Thybaut over verslaving en leefstijl.}}

Waar vapes in 2007 werden geïntroduceerd als een gezonder alternatief voor tabak, weten we inmiddels dat dat niet zo is. Maar alcoholvrij? Dat vinden we nog steeds onschuldig. Maar is dat wel zo? Kor en Raisa delen 4 redenen waarom alcoholvrij - net als de vape - problematischer is dan gedacht. 

1. Geen vervanging, maar aanvulling

"De alcohol- en rookindustrie claimen dat hun producten mensen kunnen helpen om minder te drinken of te roken", zegt Raisa. "Maar onderzoek laat het tegenovergestelde zien. Jongeren die vapen hebben bijvoorbeeld 3 tot 5 keer meer kans om ook te gaan roken. Ze stappen niet over van sigaret naar vape, maar beginnen juist mét roken door het vapen.”

Bij alcoholvrije dranken zien onderzoekers hetzelfde patroon. Mensen gebruiken ze niet uitsluitend als vervanging, maar ook als aanvulling. "Het zijn zogenaamde 'hybride drinkers'", legt Kor uit. "Waar de industrie spreekt van vervangingsproducten, zien we in de praktijk een additief effect. Mensen drinken dus niet per se minder alcohol, maar combineren dit met alcoholvrij. De cruciale vraag die dit oproept: functioneren deze alcoholvrije varianten als opstap naar alcoholhoudende drank, net zoals we dat bij vapen hebben gezien?"

2. Ze verschuiven sociale grenzen 

Alcoholvrije dranken kunnen drinkgedrag normaliseren op plekken waar dat eerder ongebruikelijk was. "Waar vroeger thee of water op tafel stond, verschijnt nu steeds vaker een alcoholvrij drankje: op het werk, tijdens de lunch, in de sportkantine", zegt Kor. Zo verdwijnen de sociale grenzen van waar en wanneer we drinken. Ouders spelen daarin een belangrijke rol. "We weten uit ons onderzoek dat ouders veel minder regels stellen over alcoholvrije dranken dan alcoholhoudende dranken", zegt Kor. "Maar een kind dat zijn ouders een 0.0 biertje ziet drinken bij de lunch, leert dat bier een normaal onderdeel is van een doordeweekse dag. Dat maakt de stap naar alcohol later misschien kleiner.”

Bij vapes gaat het nog verder. Anders dan bij sigaretten hoef je niet meer naar buiten. "Je kunt het overal doen, op je slaapkamer of stiekem in je mouw", vertelt Raisa. Ongemerkt nemen jongeren zo wel 300 trekjes per dag. "Dat staat gelijk aan anderhalf pakje sigaretten. Je krijgt zoveel meer nicotine binnen dan je denkt."

3. De gezondheidsbeloften kloppen niet 

De alcoholindustrie promoot 0.0 producten als gezond alternatief, duurzaam en goed voor bijvoorbeeld herstel na het sporten. "Maar ze bevatten nog steeds veel natrium en suikers", zegt Kor. "Sommige bevatten zelfs een klein percentage alcohol, terwijl het etiket anders doet vermoeden. Dat kan problematisch zijn voor zwangeren en mensen met alcoholproblemen.”  

Ook vapes werden in de markt gezet als gezonder alternatief voor roken. "Maar inmiddels weten we wel dat een vape minstens zoveel gezondheidsnadelen heeft als de sigaret", waarschuwt Raisa. "Artsen zien steeds meer jongeren met longproblemen door vapen in hun wachtkamers. Bovendien bevatten vapes vaak nog steeds nicotine, de stof die sigaretten zo verslavend maakt.”

4. De marketing maakt ze onweerstaanbaar

0.0 drankjes hebben vrijwel dezelfde verpakking als hun alcoholische variant. "Dat heet surrogaatmarketing", legt Kor uit. “Zo hoeft de industrie niet te voldoen aan alcoholreclameregels, maar associëren mensen de verpakking wel met het moedermerk. Het merk blijft dan in beeld, ook bij kinderen en jongeren. En als ze later oud genoeg zijn om alcohol te kopen, grijpen ze naar het merk dat ze al kennen."

Bij vapes is de marketing ook agressief. Ze zien er aantrekkelijk uit met felle kleuren en ruiken naar fruit of snoep. "Op sommige vapes zit zelfs een spelletje", vertelt Raisa. "Je kunt pas door naar het volgende level als je een trekje hebt genomen. Het lijkt onschuldig. Maar de industrie is er niet om ons gezonder te maken. Die is er voor meer winst, meer markten en meer drink- en rookmomenten. Met slimme marketing worden deze producen extreem verslavend en aantrekkelijk gemaakt voor een heel jong publiek.”

Wat kunnen we doen? 

We roken dus meer door de opkomst van de vape en zien 0.0 dranken als gezond terwijl ze dit niet per se zijn. “We zijn niet van de gezondheidspolitie, maar vinden wel dat mensen goed geïnformeerd moeten worden. Over wát ze eigenlijk drinken en roken.” Beide pleiten daarom voor:

• Betere voorlichting: "De kennis is er grotendeels al, maar de informatie moet veel beter verspreid en geïntegreerd worden," zegt Raisa. “Dan denk ik bijvoorbeeld aan social mediacampagnes met influencers.”  
• Strengere wet- en regelgeving: alcoholvrije dranken zouden onder dezelfde reclameregels moeten vallen als alcoholhoudende dranken. “Op dit moment zie je geen verschil tussen Heineken en Heineken 0.0”, zegt Kor.  
• Gesprek kind en ouder: "Ouders stellen veel minder regels rond 0.0 drankjes dan rond alcohol, het zou goed zijn als ouders met kinderen over dit onderwerp in gesprek gaan”, zegt Kor.

"Het begint uiteindelijk bij onszelf," besluit Kor. "Wat laat je zien? Drink je bijvoorbeeld 0.0 in aanwezigheid van je kinderen? Hoe ga je daarmee om? Probeer hier weloverwogen en goed geïnformeerde keuzes in te maken."