Acht jaar bouwen aan verpleegkundig leiderschap: een beweging die blijft groeien
Na acht mooie en productieve jaren neemt lector Margreet van der Cingel afscheid van het (tijdelijk) lectoraat Verpleegkundig Leiderschap & Onderzoek voor Goede Zorg van NHL Stenden, opgericht in samenwerking met het toenmalige Medisch Centrum Leeuwarden, nu Frisius MC.
Waar het (tijdelijk) lectoraat begon met een duidelijke ambitie voor ziekenhuisverpleegkundigen, kan nu teruggekeken worden op ook regionale en landelijke bijdragen aan de professonalisering van de verpleegkundige en verzorgende beroepsgroep. Inmiddels is verpleegkundig leiderschap en onderzoek doen door verplegingswetenschappers gelukkig meer vanzelfsprekend geworden.
Tijdens het afscheidsprogramma van het lectoraat op 21 januari worden de opbrengsten van de verschillende onderzoeksprojecten van het lectoraat gepresenteerd. Een belangrijke mijlpaal is : de Wegwijzer Verpleegkundig Leiderschap, een praktische en inspirerende toolbox voor elke verpleegkundige en verzorgende die zijn of haar professionele invloed wil versterken.
Een bijzondere periode van acht jaar
Voor Margreet voelde het lectorschap als een logisch vervolg op haar loopbaan. Ze werkte eerder als verpleegkundige, manager en adviseur, docent en onderzoeker. “Je mag je volledig verdiepen in de beroepsgroep waar je zelf vandaan komt. Dat is bijzonder. Alles kwam hier voor mij samen,” vertelt ze.
Wat haar vooral raakt, is dat het lectoraat een rol heeft mogen spelen in het steviger positioneren van verpleegkundigen en verzorgenden in zorgorganisaties. “Verpleegkundigen willen van betekenis zijn. Hun stem doet ertoe, voor goede patiëntenzorg en voor het beroep.”
De Wegwijzer Verpleegkundig Leiderschap: leiderschap dat je samen ontwikkelt
Toen het lectoraat van start ging , was het begrip verpleegkundig leiderschap nog allesbehalve helder. Vaak werd gedacht dat het om leidinggeven in een functie ging , zoals teamleiders, afdelingshoofden, managers dat doen. Uit haar onderzoek naar wat verpleegkundigen zelf onder leiderschap verstaan kwam naar voren dat verpleegkundigen zeker zelf ook invloed hebben, maar zich dat vaak niet bewust zijn.
“Leiderschap is invloed uitoefenen en dat doen verpleegkundigen dagelijks, vaak zonder het zich te realiseren. En wat me verraste: verpleegkundig leiderschap is vooral iets wat je samen doet. Een teamcompetentie.”
Vanuit dat onderzoek ontwikkelde de kenniskring meerdere hulpmiddelen om leiderschap te ontwikkelen, die zijn nu gebundeld in de Wegwijzer Verpleegkundig Leiderschap. Een wegwijzer die verpleegkundigen kennis biedt en helpt om hun invloed te herkennen en te versterken. “Het mooie is: alles is als open science beschikbaar. Je kunt er zo mee aan de slag”
Samenwerking met het Frisius MC
Het Medisch Centrum Leeuwarden nam destijds een gedurfde stap door dit lectoraat mee op te richten. “Ze liepen echt voorop in de topklinische (STZ-)ziekenhuizen. Dat verdient erkenning,” zegt Margreet.
Intern ontstond in het ziekenhuis een actieve kenniskring van verpleegkundig wetenschappelijk onderzoekers, die in combinatie met hun werk als verpleegkundige, onderzoek doen vanuit hun werkpraktijk. “Die groep is nog klein maar ontzettend waardevol. Zij maken impact in het hart van de organisatie.” vertelt Margreet.
Een concreet resultaat van deze interne kenniskring is de uitvoer van een actuele verpleegkundige onderzoeksagenda met drie onderzoekslijnen met meerjarige onderzoeksprojecten bijvoorbeeld op het gebied van palliatieve zorg.
Impact op studenten, praktijk en regio
Alle projecten van het lectoraat zijn uitgevoerd met inzet van studenten: van dataverzameling tot bijdragen aan tools. Projecten die naam maakten in de regio zijn onder andere:
- Kiezen voor Beter: onderzoek naar zorg waar verpleegkundigen onvoldoende aan toekomen
- Leersaam Noord: leernetwerken waarin verpleegkundigen en verzorgenden ketenbreed samenwerken
- onderzoek naar persoonsgerichte zorg, ervaringskennis, interprofessioneel samenwerken en opmerkzaamheid in de zorg
Deze projecten leverden niet alleen waardevolle nieuwe kennis en inzichten op, maar ook concrete verbeteringen in de praktijk. Onderstaande poster geeft de resultaten van acht jaar Verpleegkundig Leiderschap & Onderzoek voor Goede Zorg weer.
Persoonlijke lessen en groei
Hoewel Margreet al een indrukwekkende loopbaan achter zich had, bleef ook zij leren.
“Ik heb vooral ontdekt hoeveel kracht er zit in cross-over samenwerking met heel andere disciplines en domeinen, zoals in het LeerSaam Noord project en in een nog lopend project met de lectoraten sociale kwaliteit en hospitality en de faculteit filosofie van de RUG . Juist waar dingen schuren, valt veel te ontdekken.”
Ook haar promotieonderzoek naar compassie in de zorg leerde haar al het belang van meerdere perspectieven en hoe waardevol het is dat verpleegkundigen gemotiveerd kunnen blijven door opte komen voor wat zij belangrijk vinden, zeker daar waar werk- en tijdsdruk en hiërarchische systemen soms nog in de weg zitten.
Vooruitkijken
Margreet hoopt “Dat verpleegkundigen en verzorgenden blijven beseffen dat ze ertoe doen. Dat ze kennis blijven ontwikkelen, dat ze hun stem laten horen, op hun eigen manier, een beetje eigenzinnigheid kan geen kwaad. Soms moet je afwijken van het takenpakket of de norm als je voelt dat iets belangrijk is voor betere zorg en voor een sterke beroepsgroep.”
Daarnaast hoopt ze dat verpleegkundige lectoraten in ziekenhuizen en zorgorganisaties een blijvend fenomeen zullen worden, deze beroepsgroep heeft zo'n breed holistisch perspectief, daar moet je aan voortdurende kennisontwikkeling blijven doen. Margreet blijft actief.
“Ik weet nog niet precies wat ik ga doen. Eerst rond ik lopende publicaties af, en ik blijf nog even een verplegingswetenschapstudent begeleiden. Ik wil me graag blijven inzetten voor onderzoek in de verpleegkundige beroepsgroep, en breder: voor de kwaliteit van zorg.”
Met de lancering van de Wegwijzer komt veel samen van wat in acht jaar is opgebouwd. Maar misschien nog belangrijker: de beweging van verpleegkundig leiderschap die is ontstaan – van een onduidelijk begrip naar professionaliseringskracht en betere positionering – gaat gewoon door. Het lectoraat eindigt. Maar verpleegkundig leiderschap en verpleegkundig wetenschappelijk onderzoek, gaan door!
