Studente Joyce onderzocht dementiezorg in Namibië: "We kwamen vooral om te leren

Onderzoek begint buiten de collegezaal

Toen binnen een lopend onderzoeksproject onverwacht een plek vrijkwam voor een afstudeerstudent, twijfelde Joyce geen moment. In korte tijd rondde ze haar stage af en regelde ze samen met Noorderbreedte en NHL Stenden haar reis naar Namibië.

De kans sloot perfect aan bij haar interesse in internationale gezondheidszorg. Eerder werkte ze drie maanden als vrijwilliger in een psychiatrisch ziekenhuis in Kenia. Ook een lezing over dementiezorg had haar nieuwsgierig gemaakt.

Die nieuwsgierigheid vormde ook het vertrekpunt van haar onderzoek. Niet om te beoordelen hoe de zorg in Namibië is georganiseerd, maar om samen met onderzoekers en zorgprofessionals te ontdekken wat verschillende zorgsystemen van elkaar kunnen leren.

Onderzoek dat meebeweegt met de praktijk

Tijdens twee intensieve weken bezocht Joyce samen met het onderzoeksteam zorginstellingen, universiteiten en verschillende gemeenschappen. Ze sprak met zorgprofessionals, managers, ouderen en bewoners uit zowel stedelijke als landelijke gebieden.

Omdat de reis in korte tijd werd georganiseerd, lag niet alles vooraf vast. Veel afspraken waren wel vooraf al gemaakt, met dank aan Albert Scheffer van Alzheimer Friesland, maar een deel van de afspraken ontstonden in Namibië zelf. Lokale contacten brachten de onderzoekers in contact met zorginstellingen, universiteiten en gemeenschappen. Elk gesprek leverde nieuwe inzichten op en beïnvloede vaak weer de volgende stap in het onderzoek. 

Dat maakte het onderzoek anders dan Joyce vooraf had verwacht. "Bij een woonvoorziening voor ouderen zouden we eigenlijk alleen met de beheerder praten. Maar terwijl we zaten te wachten, kwamen steeds meer bewoners binnen. Uiteindelijk ontstond er vanzelf een groepsgesprek. Juist daardoor kregen we een veel beter beeld van hun eigen ervaringen."

Onderweg veranderde ook de onderzoeksvraag. De oorspronkelijke focus lag op dementiezorg. In de praktijk bleek al snel dat een bredere blik op ouderenzorg beter aansloot bij de situatie in Namibië. Dementie wordt er namelijk niet altijd herkend of vastgesteld. Door het onderzoek daarop aan te passen, ontstond ruimte voor inzichten die anders buiten beeld waren gebleven.

Die manier van werken is kenmerkend voor Design Based Education van NHL Stenden. Studenten werken samen met onderzoekers en praktijkpartners aan maatschappelijke vraagstukken, waarbij nieuwe inzichten tijdens het onderzoek direct invloed hebben op de volgende stappen.

Leren van elkaar

Voor Joyce was één uitgangspunt tijdens het onderzoek steeds belangrijk: internationale samenwerking draait om wederkerigheid.

"We gingen niet naar Namibië om te vertellen hoe het beter kan. Juist het idee dat we van elkaar kunnen leren, maakte dit onderzoek voor mij zo waardevol."

Tijdens de interviews zag ze hoe vanzelfsprekend familie, buren en lokale gemeenschappen betrokken zijn bij de zorg voor ouderen. Wanneer iemand ondersteuning nodig heeft, nemen mensen in de omgeving gezamenlijk verantwoordelijkheid. Het begrip Ubuntu kwam daarbij regelmatig terug: het idee dat mensen met elkaar verbonden zijn en voor elkaar zorgen.

"Wat me het meest raakte, was hoe vanzelfsprekend mensen voor elkaar zorgen. Dat zit echt verweven in de gemeenschap."

Die betrokkenheid komt voort uit een combinatie van praktische omstandigheden en culturele overtuigingen. In grote delen van Namibië zijn professionele zorg en financiële middelen beperkt en liggen de afstanden tussen dorpen en zorginstellingen vaak ver uit elkaar. Tegelijkertijd is het binnen veel families vanzelfsprekend dat naasten de zorg voor ouderen op zich nemen, omdat zij worden gezien als degenen die de beste zorg kunnen bieden.

Internationale inzichten voor regionale vraagstukken

De ervaringen uit Namibië vormden de basis voor de aanbevelingen in Joyce' afstudeeronderzoek, dat zij uitvoerde in samenwerking met Noorderbreedte. Ze pleit ervoor om bij de ondersteuning van ouderen niet alleen te kijken naar mantelzorgers of directe familie, maar ook naar de mensen en initiatieven die al aanwezig zijn in de wijk of gemeenschap. Met oog voor ondersteuning van mantelzorgers.

Die inzichten sluiten aan bij vraagstukken die ook in Noord-Nederland spelen. Hoe zorgen we ervoor dat ouderen langer prettig thuis kunnen wonen? En hoe werken we optimaal samen als dit niet meer kan? Welke rol kunnen familie, buren en vrijwilligers daarin spelen? Door internationale kennis te verbinden met regionale uitdagingen draagt het onderzoek bij aan toekomstbestendige zorg en brede welvaart.

Een andere blik op de toekomst

Het onderzoek veranderde niet alleen Joyce' kijk op ouderenzorg, maar ook op haar eigen toekomst.

"Tijdens mijn afstudeeronderzoek ontdekte ik hoe leuk ik onderzoek eigenlijk vind. Ik vind het een waardevolle manier om bij te dragen aan de zorgpraktijk."

Ook als toekomstig verpleegkundige neemt ze de ervaringen uit Namibië mee.

"Ik ben me er nog bewuster van geworden hoeveel verschil familie, buren en andere mensen om iemand heen kunnen maken. We kijken vaak als eerste naar de mantelzorger, terwijl het juist belangrijk is om samen te verkennen wie kan bijdragen aan de zorg en het welzijn van iemand met dementie. Dat hoeft geen groot netwerk te zijn, het gaat erom de mensen die er wel zijn met elkaar te verbinden."

Voor Joyce begon dat met een onverwachte kans om af te reizen naar Namibië. De ervaringen die ze daar opdeed, veranderen niet alleen haar eigen blik op de zorg, maar leveren ook nieuwe inzichten op voor de praktijk in Nederland. Juist door over grenzen heen samen te werken, ontstaan ideeën die ook in de regio van waarde kunnen zijn. 

Meer weten?  

Wil je meer weten over dit onderzoeksproject? Neem dan contact op met de collega's van het associate lectoraat Specialistische Doelgroepen in de Langdurige Zorg of bekijk de projectpagina Dementie in Namibië.