Transitie in de Gebouwde Omgeving
Samen bouwen aan een duurzame toekomst
Onze steden en dorpen staan voor grote uitdagingen: klimaatverandering, woningtekort, energietransitie en sociale ongelijkheid. Er zijn talloze innovaties, van circulair bouwen en biobased materialen tot slimme mobiliteit, maar te vaak blijven ze hangen in de pilotfase. De stap naar opschaling ontbreekt.
Het lectoraat Transitie in de Gebouwde Omgeving van NHL Stenden versnelt deze vernieuwing. Wij verbinden onderwijs, onderzoek en praktijk om duurzame oplossingen te ontwikkelen, te beproeven en daadwerkelijk te verankeren in de samenleving.
Onze opdracht
Versnellen en borgen van de transitie naar een duurzame, klimaat adaptieve en sociaal rechtvaardige leefomgeving.
Dat doen we door:
Innovaties in hun systeemcontext te plaatsen: techniek, beleid, gedrag en ruimte zijn onlosmakelijk verbonden.
Living labs en learning communities in te richten waarin studenten, onderzoekers en bedrijven samenwerken aan realistische vraagstukken
Waar werken we aan?
De centrale onderzoeksvraag luidt:
Welke innovatieve interventies zijn, vanuit een systeemtheoretische benadering van de bouwwereld, noodzakelijk om de transitie naar een duurzame, klimaatadaptieve en sociaal rechtvaardige gebouwde omgeving te borgen en te versnellen, en hoe kunnen systeemdenken en ontwerp- en uitvoeringsstrategieën elkaar hierbij wederzijds versterken?
We onderzoeken dit via drie thema’s:
1. Data Driven Built Environment
De gebouwde omgeving staat voor grote uitdagingen op het gebied van duurzaamheid, verstedelijking, mobiliteit en een toenemende arbeidsmarktkrapte in de bouw-, civiele techniek- en ontwerpsector. Binnen het thema Data Driven Built Environment onderzoeken we hoe data en digitale technologieën kunnen bijdragen aan efficiëntere, slimmere en arbeidsbesparende oplossingen voor de gebouwde omgeving.
Aan de hand van praktijkgerichte vraagstukken werken onderzoekers, studenten en professionals samen aan de ontwikkeling en implementatie van innovatieve toepassingen. Hierbij experimenteren we met technologieën zoals digital twins, artificial intelligence, BIM, parametrisch modelleren, CAD/CAM, point clouds, materiaalpaspoorten en maatwerksoftware. Deze technologieën zetten we in voor vraagstukken rondom gebouwen, infrastructuur, stedenbouw en mobiliteit.
Door onderzoek, experimenten en praktijktoepassingen te verbinden, ontwikkelen we direct toepasbare kennis die organisaties helpt om datagedreven te werken en de transitie naar een toekomstbestendige gebouwde omgeving te versnellen.
2. Circulaire Bouw
De bouwsector staat voor een grote transitie. Om de klimaatdoelstellingen van het Akkoord van Parijs te behalen en het gebruik van primaire grondstoffen drastisch te verminderen, moeten we anders omgaan met materialen, gebouwen en infrastructuur. Circulair bouwen speelt hierin een sleutelrol. Het vraagt om een fundamentele verandering van een lineair systeem van winnen, gebruiken en afdanken naar een systeem waarin materialen en grondstoffen hun waarde behouden en zo lang mogelijk worden ingezet.
Friesland behoort tot de voorlopers op het gebied van de circulaire economie. Samen met bedrijven, overheden en kennisinstellingen bouwen we voort op de ambities en resultaten van het Friese ecosysteem voor circulaire innovatie. Binnen het thema Circulaire Bouw voeren we praktijkgericht onderzoek uit naar vraagstukken die direct bijdragen aan de transitie naar een circulaire gebouwde omgeving.
Een belangrijk onderzoeksspoor richt zich op hergebruik van materialen en bouwcomponenten. Hierbij onderzoeken we hoe materialen zo hoog mogelijk op de R-ladder kunnen worden behouden, welke systeemveranderingen daarvoor nodig zijn en hoe vraagstukken rondom winning, opslag, kwaliteit en certificering kunnen worden opgelost. Daarnaast bestuderen we hoe het ontwerp- en bouwproces moet veranderen om circulariteit vanaf het begin mee te nemen. Dit vraagt om nieuwe samenwerkingen tussen disciplines en een andere inrichting van de keten. Ook onderzoeken we hoe circulaire businessmodellen kunnen bijdragen aan een rendabele en toekomstbestendige waardebenadering van gebouwen, materialen en grondstoffen.
Daarnaast richten we ons op biobased bouwen. Biobased materialen, afkomstig uit hernieuwbare natuurlijke grondstoffen, bieden kansen om de milieu-impact van de bouwsector te verkleinen en CO₂ langdurig op te slaan in gebouwen. Binnen dit thema werken we aan de ontwikkeling van nieuwe biobased producten en toepassingen, en onderzoeken we de prestaties van materialen op het gebied van isolatiewaarde, samenstelling, vochtgehalte en sterkte.
3. Gebouw en Klimaat
Gebouwen spelen een centrale rol in de verduurzaming van onze leefomgeving. Tegelijkertijd staan we voor grote uitdagingen op het gebied van energieverbruik, netcongestie, klimaatadaptatie en een gezond binnenklimaat. Binnen het thema Gebouw en Klimaat onderzoeken we hoe gebouwen energiezuiniger, comfortabeler en toekomstbestendiger kunnen worden ontworpen, gerealiseerd en beheerd.
Een eerste onderzoekslijn richt zich op installatie-arm bouwen. Moderne gebouwen zijn steeds afhankelijker geworden van complexe installatiesystemen voor verwarming, koeling en ventilatie. Deze systemen vragen specialistische kennis van installateurs, zijn vaak lastig te begrijpen voor gebruikers en leiden niet altijd tot de verwachte energieprestaties. Hierdoor ontstaan inefficiënties, hogere energiekosten en een toenemende afhankelijkheid van schaarse technische expertise. Binnen dit onderzoek verkennen we hoe het gebouw zelf een grotere bijdrage kan leveren aan comfort, gezondheid en energieprestaties, waardoor de afhankelijkheid van installaties afneemt. Daarbij onderzoeken we nieuwe vormen van samenwerking tussen bouwkundige en installatietechnische disciplines en werken we samen met stakeholders zoals netbeheerders, drinkwaterbedrijven, projectontwikkelaars en gebouweigenaren.
Een tweede onderzoekslijn betreft Buildings Inspired by Nature. Hierbij onderzoeken we hoe natuurlijke principes kunnen worden ingezet om bestaande gebouwen duurzamer, gezonder en klimaatbestendiger te maken. Door natuur-geïnspireerde ontwerpstrategieën en biophilic design toe te passen, willen we bijdragen aan energie-efficiënte renovaties, het voorkomen van oververhitting en het verbeteren van het welzijn van gebruikers. Het onderzoek richt zich op de complexe wisselwerking tussen gebouwgebruikers, gebouwtechnologie en natuurlijke elementen. De kennis die hieruit voortkomt kan bijdragen aan nieuwe ontwerpprincipes voor gevels, renovatiestrategieën, klimaatadaptatie, gebouwresilience en gezonde leefomgevingen.
Samen met studenten, onderzoekers en praktijkpartners werken we aan real-life vraagstukken en experimenten die bijdragen aan gebouwen die minder energie verbruiken, beter aansluiten op de behoeften van gebruikers en veerkrachtiger zijn in een veranderend klimaat.
4. Duurzame Planologie
De verduurzaming van de gebouwde omgeving brengt een groeiende complexiteit met zich mee. In gebiedsontwikkelingen en bouwprojecten komen uiteenlopende opgaven samen, zoals energie, klimaatadaptatie, water, ecologie, circulaire bouw, mobiliteit en sociale inclusie. Tegelijkertijd spelen deze vraagstukken op verschillende schaalniveaus: van beleid en regelgeving tot ontwerp, uitvoering en gebruik. Hoe kunnen deze thema's op een slimme manier worden geïntegreerd? Wanneer versterken ze elkaar en wanneer zijn afwegingen of keuzes nodig?
Binnen het thema Duurzame Planologie onderzoeken we hoe nieuwe werkwijzen kunnen bijdragen aan een effectievere en snellere verduurzaming van de gebouwde omgeving. Centraal staat de vraag hoe complexe besluitvormings- en ontwikkelprocessen beter kunnen worden georganiseerd, zodat duurzame ambities daadwerkelijk worden gerealiseerd.
Samen met studenten, professionals en maatschappelijke partners bouwen we aan een Community of Practice en een Professional Learning Community. In deze leeromgevingen onderzoeken en testen we nieuwe vormen van samenwerking, kennisdeling en integraal werken. Daarbij richten we ons op het versterken van het lerend vermogen van projecten, organisaties en samenwerkingsverbanden.
Een belangrijk doel van dit onderzoek is het ontwikkelen van methodieken, instrumenten en ondersteunende tools voor projectleiders, ontwerpteams en beleidsmakers. Deze moeten helpen bij het maken van integrale afwegingen, het verbinden van disciplines en schaalniveaus, en het realiseren van evenwichtige en toekomstbestendige oplossingen voor complexe duurzaamheidsvraagstukken.
Contact
Wil jij bijdragen aan de transitie van onze leefomgeving?
Bedrijven & overheden: werk samen in onze living labs.
Studenten: onderzoek en ontwerp mee aan échte praktijkopgaven.
Onderwijs & onderzoek: sluit aan bij onze kennisgemeenschap.
Neem contact met ons op en ontdek hoe we samen de toekomst van de gebouwde omgeving vormgeven.
