Eén op de zeventien patiënten begrijpt je misschien niet: hoe een zakkaartje zorgverleners alert maakt

Een beperking die je niet ziet

Internist-endocrinoloog Laura de Graaff (Erasmus MC) weet uit de praktijk hoe groot de gevolgen kunnen zijn wanneer een LVB niet wordt herkend. Zo ontstaan er veel complicaties doordat zorgprofessionals tijdens een consult niet opmerken dat een patiënt moeite heeft met het begrijpen van informatie. Om die reden zet Laura zich al langer in voor meer inclusieve en toegankelijke zorg voor mensen met een (licht) verstandelijke beperking.

Gesina weet er inmiddels alles over en legt uit: “Je ziet een LVB niet aan de buitenkant. Maar als een patiënt een gesprek niet goed begrepen heeft, kan dat leiden tot verkeerd medicijngebruik, onnodige onderzoeken of traumatiserende ervaringen. De zorg sluit dan niet aan bij wat iemand nodig heeft.”

Zakkaartje

Een analyse van geanonimiseerde data van zo’n zeventien miljoen Nederlanders, die Laura samen met machine learning expert Jifke Veenland en diverse TU Delft-stagiairs uitvoerde, leverde een lijst van indicatoren op die in combinatie met elkaar kunnen wijzen op een LVB. Deze inzichten vormden de basis voor een eerste versie van het zakkaartje, ontwikkeld binnen het MEE lab van NHL Stenden. In dit fieldlab werken studenten, onder leiding van projectleider en docent Roos Edens-Voorrips, voor echte opdrachtgevers aan complexe vraagstukken op het gebied van niet-zichtbare beperkingen, waaronder het inclusiever en toegankelijker maken van ziekenhuiszorg.

Het onderwerp sprak Gesina meteen aan. “Uit de lijst met onderwerpen waaruit we als studenten mochten kiezen voor ons afstudeeronderzoek, viel het zakkaartje me meteen op. Ik wilde graag meer leren over licht verstandelijke beperkingen en het onderwerp was lekker concreet, want er was een prototype en een duidelijk doel: het zakkaartje definitief maken.”

Voortbouwen op het werk van anderen

Gesina was dus niet de eerste studente die zich over het zakkaartje boog. Eerder werkten studenten Social Work en Verpleegkunde al aan dat prototype. Gesina kreeg de opdracht om het verder te ontwikkelen en in de praktijk te toetsen. Ze onderzocht hoe zorgprofessionals het kaartje ervaren en of het hen helpt om zich bewuster te zijn van een mogelijke LVB.

Om daarachter te komen, ging Gesina onder andere in gesprek met zorgprofessionals van de dialyseafdeling van Frisius MC in Leeuwarden. Ze organiseerde brainwrite- en decisionmakingsessies om ideeën en ervaringen op te halen. “Iedereen schrijft eerst individueel ideeën op, die je vervolgens doorschuift, zodat mensen op elkaars input voortborduren. Zo kregen we veel meer ideeën dan met een gewone brainstorm.” 

Een kaartje dat het consult volgt

Het zakkaartje volgt de opbouw van een consult met een patiënt: van anamnese tot lichamelijk onderzoek. Bij elke stap staan op het zakkaartje subtiele signalen die kunnen wijzen op een LVB, aangevuld met praktische tips om in begrijpelijke taal te communiceren. Gesina scherpte de indeling van het kaartje aan en maakte koppen consistent vetgedrukt, zodat zorgverleners snel kunnen zien waar ze tijdens elk deel van het consult op moeten letten.

Weinig kennis over LVB

Wat Gesina vooral verraste tijdens het onderzoek, was hoe weinig zorgverleners wisten van het onderwerp, terwijl de gevolgen groot kunnen zijn. Tegelijkertijd was er veel enthousiasme en herkenning onder de deelnemers van de sessies. “Ze deelden verhalen en ervaringen met elkaar. Dat was heel waardevol en leerzaam.” 

Zo vertelde een verpleegkundige dat een patiënt de medicatie in zijn oor had aangebracht, omdat de arts het woord ‘oraal’ had gebruikt. “Een andere verpleegkundige vertelde dat een jonge vrouw totaal overdonderd was toen zij op de endoscopiekamer een cameraslang rectaal kreeg ingebracht. Zij had helemaal niet begrepen wat de colonoscopie precies inhield. Je kunt je voorstellen hoe traumatisch dat voor haar was.”

Vervolgstappen

Gesina hoopt dat het zakkaartje zorgprofessionals helpt om een LVB sneller te signaleren. Ze kijkt met voldoening terug op haar onderzoek. “Mijn doel heb ik bereikt: het zakkaartje is af. En als ik het straks in het werkveld tegenkom, weet ik dat ik daar een bijdrage aan heb mogen leveren.”

Het zakkaartje ‘Herkenning en Communicatie bij LVB’ wordt komend jaar onder artsen en verpleegkundigen verspreid. Ook wordt het online beschikbaar gesteld. Daarmee is dit project nog niet klaar. Een groep masterstudenten Health Innovation van NHL Stenden pakt de vervolgstap op: hoe implementeer je het zakkaartje op een goede manier in zorgprocessen, en hoe zorg je dat het onderwerp onder de aandacht blijft in een sector waar de werkdruk hoog is?