Jaarlijks valt een aanzienlijk deel van de ouderen van 65 jaar en ouder. Dat kan grote gevolgen hebben voor hun gezondheid en zelfstandigheid. Alcoholgebruik kan het risico op vallen vergroten, vooral in combinatie met medicijnen. Toch krijgt alcohol nauwelijks aandacht in bestaande valpreventietrainingen. In dit project onderzoeken NHL Stenden Hogeschool en verschillende partners hoe alcoholgebruik, medicatie en valincidenten samenhangen. Samen met ouderen, naasten en zorgprofessionals ontwikkelen ze een alcoholmodule voor het bestaande valpreventieprogramma In Balans. Zo willen ze ouderen bewuster maken van de risico's en bijdragen aan het voorkomen van valincidenten.
Wat is de aanleiding voor het project?
Een val kan voor ouderen ingrijpende gevolgen hebben. Denk aan botbreuken, ziekenhuisopnames en verlies van zelfstandigheid. Ook de maatschappelijke kosten zijn hoog. In 2022 bedroegen de zorgkosten voor valincidenten 1,4 miljard euro. Zonder aanvullende maatregelen kunnen deze kosten oplopen tot 5,4 miljard euro in 2050.
Alcoholgebruik is een van de factoren die het risico op vallen kunnen vergroten. Alcohol beïnvloedt onder andere het evenwicht, het reactievermogen en de concentratie. Ook kan alcohol de werking van medicijnen beïnvloeden. Vooral bij ouderen die medicijnen gebruiken, kan dit extra risico's opleveren.
De gemeente Leeuwarden biedt thuiswonende 65-plussers via de eerstelijnszorg een screening aan om hun valrisico in kaart te brengen. Ouderen met een matig valrisico kunnen vervolgens deelnemen aan de valpreventietraining In Balans. In deze training is op dit moment geen aandacht voor de invloed van alcoholgebruik.
De gemeente Leeuwarden wil daar verandering in brengen. Daarom onderzoeken de projectpartners hoe alcoholvoorlichting een plek kan krijgen binnen In Balans. Het doel is om ouderen en hun naasten bewuster te maken van de risico's van alcoholgebruik en zorgprofessionals te helpen dit onderwerp bespreekbaar te maken.
Wie is het projectteam?
- Sonja Kuipers
- Kor Spoelstra
- Nynke Boonstra
- Annelies Kruize (Breuer & Intraval)
In dit project werken verschillende organisaties uit de verslavingszorg, het onderwijs, onderzoek en de publieke gezondheidszorg samen. Het consortium bestaat uit Verslavingszorg Noord-Nederland (VNN), IrisZorg, Verslavingskunde Nederland (VKN), het Nijmegen Instituut Scientist Practitioners in Addiction (NISPA), NHL Stenden Hogeschool, Universiteit Utrecht, Breuer & Intraval, GGD Fryslân en de gemeente Leeuwarden.
Ook de Leeuwarder Onafhankelijke Seniorenvereniging (LOS) is vanaf de start nauw betrokken. De vereniging vertegenwoordigt de doelgroep en zorgt ervoor dat de ervaringen en behoeften van ouderen een belangrijke plek krijgen in het onderzoek. Daarnaast is de GALA-projectleider van de gemeente Leeuwarden betrokken.
Hoe pakt het projectteam het aan?
Het project combineert literatuuronderzoek, kwantitatief panelonderzoek en kwalitatief ontwerpgericht onderzoek.
Eerst onderzoeken de projectpartners wat er al bekend is over de relatie tussen alcoholgebruik, medicatie en valincidenten bij ouderen. Met panelonderzoek brengen ze deze relatie verder in kaart. Daarnaast onderzoeken ze hoeveel ouderen, naasten en zorgprofessionals weten over de invloed van alcohol op het valrisico en de werking van medicijnen.
Met deze inzichten ontwikkelen de onderzoekers samen met ouderen, naasten en aanbieders van valpreventietrainingen een alcoholmodule voor In Balans. De module bevat informatie over de invloed van alcohol op het evenwicht, de cognitieve functies, medicijngebruik en het risico op vallen. Ook komen er oefeningen en gespreksvormen waarmee ouderen kunnen nadenken over hun eigen alcoholgebruik.
Voor zorgprofessionals worden materialen ontwikkeld waarmee zij alcoholgebruik op een laagdrempelige en niet-veroordelende manier bespreekbaar kunnen maken. De module wordt in meerdere rondes getest, geëvalueerd en verbeterd.
Het onderzoek houdt rekening met verschillen tussen ouderen. Zo kijken de onderzoekers onder andere naar leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, sociaaleconomische situatie, culturele achtergrond, woonomgeving, gezondheid en leefstijl. Ook besteden ze aandacht aan verschillen in alcoholgebruik. Zo willen ze een module ontwikkelen die aansluit bij uiteenlopende behoeften en voor zoveel mogelijk ouderen toegankelijk is.
Wat zijn de voornaamste (of voorlopige) resultaten?
De resultaten van het project worden begin 2028 verwacht.
Het belangrijkste beoogde resultaat is een wetenschappelijk onderbouwde alcoholmodule die kan worden geïntegreerd in In Balans en mogelijk ook in andere valpreventieprogramma's.
Daarnaast levert het project praktische materialen op waarmee zorgprofessionals alcoholgebruik bespreekbaar kunnen maken, en een handleiding voor het invoeren van de module. Ook worden aanbevelingen ontwikkeld voor gemeenten en landelijke preventieprogramma's.
Met de module willen de projectpartners de kennis en bewustwording bij ouderen en hun naasten vergroten. Uiteindelijk moet dit bijdragen aan minder risicovol alcoholgebruik, minder valincidenten en een betere kwaliteit van leven voor ouderen.
Projectpartners
Lectoraat Zorg & Innovatie in de Psychiatrie
Associate Lectoraat Verslaving en Leefstijl