Betekenisvol leren en ontwikkelen

De onderzoeksgroep Betekenisvol leren en ontwikkelen richt zich op het versterken van leren en ontwikkelen in een complexe, veranderende wereld. Samen met professionals bij de opleidingen van de Academie Educatie, in het werkveld en met andere partners ontwikkelt de onderzoeksgroep praktijkkennis die direct terugvloeit naar het opleidingsonderwijs en het onderwijsveld, van de voorschoolse periode via het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs tot een leven lang ontwikkelen in de beroepspraktijk. Op deze wijze draagt de groep wezenlijk bij aan betekenisvol, kwalitatief goed onderwijs voor kinderen, jongeren en (jong)volwassenen, en meer algemeen aan de ontwikkeling van veranderkracht van het onderwijs en de samenleving, met name in deze regio.

Missie

Het versterken van betekenisvol leren en ontwikkelen voor een veerkrachtige en inclusieve samenleving.

De groep geeft invulling aan deze missie door lerenden, studenten en onderwijsprofessionals te ondersteunen in hun professionele ontwikkeling en verandervermogen; door kennis en methoden te ontwikkelen die bijdragen aan betekenisvolle, inclusieve en wendbare leeromgevingen; en door samen te werken met onderwijsprofessionals, beleidsmakers en andere stakeholders om duurzame verbeteringen in onderwijspraktijken te realiseren, op lokaal, regionaal en internationaal niveau.

De kernwaarden zijn veerkracht, samenwerking, engagement en agency.

Visie

Onze visie richt zich op het creëren van leeromgevingen die duurzaam, betekenisvol en samenhangend zijn. Professionals en lerenden krijgen tijd, ruimte en mogelijkheden om gezamenlijk aan opgaven te werken en nieuwe kennis te ontwikkelen, implementeren en evalueren.

Belangrijke uitgangspunten:

• Inclusie en diversiteit: iedereen krijgt een stem en ruimte om bij te dragen (Duarte & Günther-van der Meij, 2018).
• Veerkracht en veranderbereidheid: professionals en lerenden ontwikkelen de capaciteit om flexibel en constructief te handelen (Oosterhoff, 2021; Oosterhoff, 2025).
• Systemisch denken: vraagstukken worden benaderd in samenhang met hun context, inclusief regionale en mondiale dimensies (Nabuurs, 2019).
• Emancipatie en agency: leren draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijk engagement (Biesta, 2012, 2018; Meirieu, 2016).

Door vertraging en reflectie creëren we ruimte voor analyse, perspectiefontwikkeling en het nemen van eigen initiatief. Zo versterkt de onderzoeksgroep betekenisvolle leerervaringen en draagt bij aan een samenleving waarin iedereen volwaardig kan participeren (Van Oers, 2020).

Wat de onderzoeksgroep onderscheidt

Het eigene van de onderzoeksgroep Betekenisvol leren en ontwikkelen van NHL Stenden betreft:

1. Het kritische engagement met regionale problematiek die ingebed is in grote mondiale kwesties.
2. De focus op samenwerkingen door kennisontwikkeling en ondersteuning van betrokken professionals.
3. De focus op traagheid, écht de tijd en ruimte nemen die nodig is, en op emancipatoire agency-ontwikkeling via de aanpakken en de theorie- en onderzoeksmethodieken (met name gebaseerd op CHAT) die we daarbij hanteren.

We vinden het belangrijk dat lerenden de ruimte krijgen om zich af te vragen wie ze kunnen worden en aan wat voor soort samenleving ze willen bouwen. De inzichten, in relatie tot de persoonlijke ontwikkeling van de lerenden, die dat oplevert zijn niet alleen voor de regionale maar ook voor de bredere Nederlandse en internationale context relevant.

Onderzoeksthema's

Binnen de onderzoeksgroep wordt gewerkt aan drie thema’s die als ankerpunten functioneren voor projecten en samenwerkingen. Elk project draagt bij aan ten minste één thema, en de meeste aan meerdere.

Thema 1: Duurzaam en betekenisvol leren en ontwikkelen

In co-creatie met onderwijsprofessionals vergroten we met onze onderzoeksprojecten de wendbaarheid om slagvaardig in te spelen op maatschappelijke en regionale veranderingen. Ons onderzoek richt zich op persoonlijke zingeving en maatschappelijke en culturele betekenisgeving (met bijvoorbeeld fenomenologisch onderzoek (Van Manen, 2014) en etnografisch onderzoek (Middendorp, 2015)), waardoor leren werkelijk betekenisvol wordt.

We richten ons op het verduurzamen van inzichten en werkwijzen, zodat verbeteringen leiden tot blijvende transformaties. Wij zetten bijvoorbeeld Change Labs en Lesson Study in als vliegwiel voor duurzame ontwikkeling. Hierin zullen ook vertraging en ruimte van betekenis zijn.

Door een systemische benadering leren professionals en studenten de onderlinge afhankelijkheden binnen maatschappelijke transities te doorgronden. In deze vernieuwende leeromgevingen vertalen we onderzoekend vermogen direct naar duurzame onderwijsinnovatie, waardoor kritisch denken wordt omgezet in structurele impact.

Thema 2: Vergroten van kansengelijkheid en sociale inclusie

De onderzoeksgroep beschouwt talige en culturele diversiteit als het fundament voor kansengelijkheid. Door nieuwe inzichten en didactische benaderingen voor inclusief onderwijs te ontwikkelen die recht doen aan de achtergrond van elke lerende, optimaliseren we de taalvaardigheid, het denkvermogen en het socio-emotionele welzijn van leerlingen en professionals.

In nauwe co-creatie met internationale partners en de regionale praktijk — met specifieke aandacht voor de Friese taal en geletterdheid — transformeren we onderwijs naar een plek waar kritisch burgerschap ontstaat. Zo waarborgen we dat elke lerende, ongeacht afkomst, de regie voert over de eigen professionele en maatschappelijke toekomst.

Kansengelijkheid betekent ook: moed hebben om aan verandering vorm te geven. Daarom stimuleert onze onderzoeksgroep kritisch (moreel) engagement bij álle lerenden, juist bij hen die in gemarginaliseerde posities verkeren.

Door maatschappelijke thema’s als circulariteit, burgerschapsvorming, instrumentalisme en ethisch handelen te koppelen aan democratische onderzoeksprojecten, transformeren we ongemak naar veranderkracht. Immers, participatie in democratische onderzoeksprojecten gericht op verandering vraagt om (moreel) engagement: onderzoekers ondersteunen lerenden om vanuit hun eigen perspectief in beweging te komen en vanuit schuring maatschappelijke veranderingen teweeg te brengen.

Hier houden we rekening met de verlangens en dilemma's van het stille midden (Brandsma, 2025). Wie de verlangens en dilemma’s van het stille midden weet te beluisteren en te verwoorden, wie leiderschap vanuit dat midden durft te tonen, heeft de grootste kans om het wij-zij-denken te verzwakken of zelfs te doorbreken. Het gaat om een luisterende en empathische houding.

Zo dragen we bij aan het creëren van een persoonlijk zingevingskader dat bijdraagt aan hoopvolle perspectieven en maatschappelijke actiebereidheid, waardoor inclusie verschuift van 'mogen meedoen' naar 'actief de toekomst bepalen'.

Deze beweging verbinden we aan de basisvaardigheden, die bijdragen aan de ontwikkeling van het kritisch vermogen van onze professionals en studenten. Met basiskennis op het gebied van bijvoorbeeld taal en spelling kunnen onze professionals en studenten woorden geven aan de wereld om hen heen, met impact op kansengelijkheid en sociale inclusie.

Een voorbeeld van een onderzoeksproject is het kritisch benaderen van democratisch, inclusief en emancipatoir mondiaal burgerschapsonderwijs.

Thema 3: Toepassen en (verder) onderzoeken en ontwikkelen van aanpakken gericht op wendbaarheid en veranderkracht

De onderzoeksgroep Betekenisvol leren en ontwikkelen werkt praktijkgericht en participatief. De onderzoeksprojecten dragen bij aan de kennisontwikkeling en professionalisering van de betrokken professionals en de onderwijsorganisaties waartoe zij behoren vanuit een veranderperspectief.

Er wordt vaak gewerkt met formatieve interventies, zoals Lesson Study (De Vries et al., 2016), Change Labs (Virkkunen, 2013), morele vrijplaatsen (Kunneman, 2006) en ontwerpvraagstukken (bijvoorbeeld op basis van Bakker (2018) of Sandoval (2014)), waarbij de betrokken onderwijsorganisaties en professionals expliciet onderdeel zijn van het onderzoeksproces en -resultaat. Ook de valorisatie wordt afgestemd met alle betrokkenen.

Onderzoek naar en het (door)ontwikkelen van participatieve en emancipatoire aanpakken is nadrukkelijk onderdeel van de kennisopdracht van de onderzoeksgroep.

De gekozen aanpakken sluiten aan op de praktijkvraagstukken en worden zorgvuldig en ethisch verantwoord ingezet. Methodologische keuzes komen voort uit de vraagarticulatie en intensieve samenwerking met de beroepspraktijk en zijn gericht op duurzame verandering of emancipatie van betrokkenen.

We maken gebruik van formatieve ontwerp- en actiegerichte onderzoeksstrategieën, met aandacht voor congruente democratische, dialogische en katalytische kwaliteitscriteria, naast de gebruikelijke criteria zoals navolgbaarheid en consistentie.

Onderzoek is ingebed in lerende netwerken en draagt bij aan zowel de (door)ontwikkeling van methoden als aan een gedeeld referentiekader voor goed onderzoek. De collectieve validering van onderzoeksprojecten, kritische bevraging en discussie ervan door collega-lectoren en betrokken onderzoekers is onderdeel van de kwaliteitszorgcyclus van de onderzoeksgroep.

Hoe de groep werkt en impact realiseert

Wij zien impact als twee met elkaar verweven ontwikkelingen:

1. Gedeelde betekenisvolle ontwikkelingen in onderwijs en beroepspraktijken (maatschappelijke betekenis).
2. De ontwikkeling van persoonlijke waardevolle motieven, interesses en vragen van professionals die met de ontwikkeling in de beroepspraktijk samenhangen (persoonlijke zingeving).

De ontwikkeling van maatschappelijke betekenis en persoonlijke zingeving zijn indicaties voor een beweging vanuit mensen zelf. Wij zien impactgericht werken dan ook als het meedoen aan die bewegingen en niet als het forceren van iets nieuws.

Daarom participeren we actief in bewegingen die gaande zijn in de maatschappij en in het onderwijs in het bijzonder. Wij doen onderzoek met professionals in het onderwijs en de beroepspraktijk, waarbij we een specifieke rol innemen als begeleiders en ondersteuners van ontwikkeling die al gaande is.

De vier onderliggende lectoraten

Meertaligheid en Geletterdheid

Lector Mirjam Günther (Meertaligheid en Geletterdheid), bijzonder lector Albert Walsweer (Friese taal en cultuur) en associate lector Frans Hiddink (Dialogisch leren). Richt zich op meertaligheid, geletterdheid en de Friese taal en cultuur, waaronder het programma Taalplan Frysk 2030.

Onderwijs en Opleiding voor Duurzaam en Democratisch Samenleven (OODDS)

Onderzoeker José Middendorp. Richt zich op democratisch en inclusief burgerschapsonderwijs en op onderwijs voor duurzaam samenleven.

Didactiek voor Vak en Beroep

Lector Siebrich de Vries (Vakdidactiek) en lector Marco Mazereeuw (Beroepsdidactiek en Leven Lang Ontwikkelen). Richt zich op vak- en beroepsdidactiek, Lesson Study en een leven lang ontwikkelen.

ITE Impact

Lector Callum Philbin. Richt zich op international teacher education en de impact daarvan in internationale schoolcontexten.

Partners en netwerken

Regionale, nationale en internationale samenwerkingsverbanden zijn onder meer:

• RUN-EU (Regional University Network – European University)
• Noordelijke Educatieve Alliantie
• Onderwijsregio's in Noord-Nederland, onder andere Noorderwijzer
• Lesson Study NL
• Landelijk kennisnetwerk voor het beroepsonderwijs
• International Society for Cultural-Historical Activity Research (ISCAR), inclusief een zetel in het bestuur
• Rijksuniversiteit Groningen (waaronder promotiebegeleiding en promotierecht)
• Internationale partners in de lerarenopleiding, waaronder Nuffic, IBO en ECIS

Team

De lectoren, associate lectoren en onderzoekers van de groep. De coördinatie wordt gedeeld door drie coördinerende lectoren, ondersteund door een projectondersteuner.

• Mirjam Günther – Lector Meertaligheid en Geletterdheid
• Albert Walsweer – Bijzonder lector Friese taal en cultuur
• Frans Hiddink – Associate lector Dialogisch leren
• José Middendorp – Onderzoeker, Onderwijs en Opleiding voor Duurzaam en Democratisch Samenleven
• Siebrich de Vries – Lector Vakdidactiek
• Marco Mazereeuw – Lector Beroepsgerichte didactiek en Leven Lang Ontwikkelen
• Callum Philbin – Lector International Teacher Education
• Trudy Post – Projectondersteuner